Language/Malay-individual-language/Grammar/Passive-Voice/kk

Малай (жеке тіл) → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Пассив дауыс

Кіріспе

Малай тілінде пассив дауыс – бұл өте маңызды грамматикалық құрылым. Пассив дауыс арқылы сөйлемнің субъектісі емес, объектісі негізгі назарға алынады. Бұл құрылым көбінесе сөйлемнің мәнін өзгерту үшін қолданылады және сөйлемнің контексіне байланысты ақпаратты басқаша ұсынуға мүмкіндік береді. Малай тіліндегі пассив дауыс, әсіресе, ресми және жазбаша мәтіндерде жиі кездеседі.

Бұл сабақта біз пассив дауыс құрылымын, оның қолданылуын және мысалдарын қарастырамыз. Төменде сабақтың құрылымы: - Пассив дауыс анықтамасы - Пассив дауыс құрылымы - Пассив дауыс қолдану мысалдары - Жаттығулар мен практикалық тапсырмалар - Жауаптар мен түсіндірмелер

Пассив дауыс анықтамасы

Пассив дауыс – бұл сөйлемдегі әрекеттің кім жасағанын емес, әрекеттің кімге бағытталғанын көрсететін құрылым. Малай тілінде пассив дауыс «oleh» деген сөзбен белгіленеді, ол «арқылы» дегенді білдіреді. Мысалға, «Али алма жеді» сөйлемінде Али – субъект, алма – объект. Пассив дауысқа айналдырғанда, «Алма Али арқылы жеді» болады, мұнда алма – субъект, ал Али – объект.

Пассив дауыс құрылымы

Пассив дауыс құрылымы мынадай: - Субъект (объект) + «oleh» + қызмет етілетін етістік - Мысалы: «Кітап оқылды» (Кітап – субъект, оқылды – етістік).

Пассив дауыс қолдану мысалдары

Малай тіліндегі пассив дауыс құрылымының бірнеше мысалдарын қарастырайық.

Malay (жеке тіл)	Дыбыстық жазу	Қазақша
Buku ini dibaca oleh Ali.	Букү ини дибача олей Алий.	Бұл кітап Алиймен оқылды.
Surat itu ditulis oleh Fatimah.	Сура иту дитиуис олей Фатимах.	Ол хат Фатима тарапынан жазылды.
Makanan itu dimakan oleh kami.	Макадан иту димакан олей ками.	Ол тағам бізбен жеді.
Lagu ini dinyanyikan oleh penyanyi terkenal.	Лагу ини диниянйикан олей пеньянйи теркенал.	Бұл ән танымал әншімен айтылды.
Rumah tersebut dibangun oleh kontraktor.	Румах терсебут дибангун олей контракто.	Ол үй мердігермен салынды.
Kucing itu disayangi oleh anak-anak.	Кучинг иту дисаянгии олей анак-ана.	Ол мысық балалармен жақсы көрді.
Tugas ini diselesaikan oleh guru.	Тугас ини диселесайкан олей гуру.	Бұл тапсырма ұстазбен орындалды.
Permainan itu dimainkan oleh semua orang.	Перманаи иту димаинкан олей семуа оранг.	Ол ойын барлық адамдармен ойналды.
Kue ini dibuat oleh nenek.	Куе ини дибуат олей нэнек.	Бұл печенье әже тарапынан жасалды.
Film itu ditonton oleh banyak orang.	Филм иту дитанон олей баняк оранг.	Ол фильм көп адамдармен көрілді.

Пассив дауыс қолданылуы

Пассив дауыс бірнеше жағдайда қолданылады: - **Белгісіз агент**: Егер әрекетті жасаушы белгісіз болса, пассив дауыс пайдалануға болады. - **Агентті жасыру**: Кейде агентті жасыру үшін пассив дауыс қолданылады. - **Сөйлемге назар аударту**: Пассив дауыс, әсіресе, сөйлемнің объектісін атап өту үшін пайдалы.

Жаттығулар мен практикалық тапсырмалар

1. **Сөйлемдерді пассив дауысқа айналдыру**:

  - Али алма жейді.
  - Фатима хат жазады.
  - Біз кино көреміз.

2. **Пассив дауыс формасын анықтау**:

  - Сөйлемдердің қайсысында пассив дауыс бар? 
  - Келесі сөйлемдерде агентті атауға тырысыңыз.

3. **Пассив дауыс қолдану**:

  - Өз өміріңіздегі мысалдарды жазыңыз, оларда пассив дауыс қолданылады.

4. **Сөйлемді толықтыру**:

  - Келесі сөйлемдерді аяқтаңыз:
    - Бала __________ (ойнайды/ойнады).
    - Кітап __________ (оқылды/оқылады).

5. **Сөйлемдерді қайта жазу**:

  - Келесі сөйлемдерді пассив дауысқа қайта жазыңыз:
    - Мұғалім сабақ өткізді.
    - Досым сыйлық сатып алды.

6. **Дұрыс жауап таңдаңыз**:

  - Келесі сөйлемдерде дұрыс форманы таңдап, жазу:
    - Картиналар __________ (салынды/салынған) суретшіден.
    - Тапсырмалар __________ (орындалды/орындалған) студентпен.

7. **Сөз таптарын анықтау**:

  - Пассив дауыс ішінде сөз таптарын табыңыз.

8. **Сөйлемдерді шынайы өмірмен байланыстыру**:

  - Пассив дауыс қолдану арқылы күнделікті өміріңіздегі оқиғаларды жазыңыз.

9. **Сұрақтарға жауап беру**:

  - Пассив дауыс қолданылған сөйлемдерге қатысты сұрақтарды жазыңыз.

10. **Топтық жұмыс**:

   - Топта сөйлемдер құраңыз, олардың барлығында пассив дауыс болуы керек.

Жауаптар мен түсіндірмелер

1.

  - Алма Али арқылы жейді.
  - Хат Фатима арқылы жазылады.
  - Кино бізбен көруге болады.

2.

  - Пассив дауыс бар: «Алма Али арқылы жейді». 
  - Агент: Али.

3.

  - Мысал: «Менің үйімде тағамдар жасалды».

4.

  - Бала ойнайды.
  - Кітап оқылды.

5.

  - Сабақ мұғаліммен өткізілді.
  - Сыйлық досыммен сатып алынды.

6.

  - Картиналар суретшіден салынды.
  - Тапсырмалар студентпен орындалды.

7.

  - «салынды» (етістік), «суретші» (зат есім).

8.

  - Мысал: «Менің досыммен бірге спортзалға жазылуым керек, ол арқылы жаттығу жасалады».

9.

  - Сұрақ: «Кім хатты жазды?»

10.

  - Топта: «Кітап оқылды, тағам дайындалды, ән айтылды».

Үлгі:Malay-individual-language-0-to-A1-Course-TOC-kk