Language/Standard-arabic/Grammar/Differences-from-the-active-voice/kk
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
Қазақ тілі
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Стандартты араб тілінің грамматикасы, әсіресе белсенді және пассив дауыстардың арасындағы айырмашылықтарды түсіну, тіл үйренушілер үшін өте маңызды. Бұл тақырып араб тілін үйренудің күрделі, бірақ қызықты бөліктерінің бірі. Пассив және белсенді дауыстарды білу, сөйлемдеріңізді неғұрлым бай және әртүрлі етуге мүмкіндік береді. Бұл сабақта біз белсенді дауыстың не екенін, оның құрылымын, және пассив дауыспен салыстырғанда қалай қолданылатынын қарастырамыз.
Сабақтың құрылымы:
- Белсенді дауыстың анықтамасы
- Пассив дауыстың анықтамасы
- Белсенді және пассив дауыстардың айырмашылықтары
- Мысалдар
- Тапсырмалар
Белсенді дауыстың анықтамасы[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Белсенді дауыста, сөйлемнің әрекетін жасаушы (субъект) бар. Мысалы, "Мұғалім оқушыларды оқытады" деген сөйлемде "мұғалім" - әрекетті жасаушы. Белсенді дауыста, көбінесе, кімнің не істеп жатқанын анық көрсету үшін қолданамыз.
Пассив дауыстың анықтамасы[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Пассив дауыста, әрекетке ұшыраушы (объект) басым болып келеді. Яғни, "Оқушылар мұғаліммен оқылады" деген сөйлемде "оқушылар" - әрекетке ұшыраушы, ал "мұғалім" - әрекетті жасаушы. Пассив дауыста, кімнің не істеп жатқанын анық көрсету міндетті емес, өйткені басты назар әрекетке ұшыраушыда болады.
Белсенді және пассив дауыстардың айырмашылықтары[өңдеу | қайнарын өңдеу]
| ! Белсенді дауысы !! Пассив дауысы !!
|-
| Мұғалім оқушыларға сабақ береді. || Сабақ оқушыларға мұғаліммен беріледі.
|-
| Жазушы кітапты жазады. || Кітап жазушымен жазылады.
|-
| Анасы балаларын тамақтандырады. || Балалар анасымен тамақтандырылады.
|-
| Досым суретті салады. || Сурет досыммен салынады.
|-
| Ғалым жаңалықты ашады. || Жаңалық ғалыммен ашылады.
|-
| Адамдар табиғатты қорғайды. || Табиғат адамдармен қорғалады.
|-
| Мұғалім сабақ түсіндіреді. || Сабақ мұғаліммен түсіндіріледі.
|-
| Бала ойыншықтарды жинайды. || Ойыншықтар баламен жиналады.
|-
| Дизайнер жаңа киімдерді жасайды. || Жаңа киімдер дизайнермен жасалады.
|-
| Студенттер тапсырманы орындайды. || Тапсырма студенттермен орындалады.
|}
Мысалдар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Осы жерде біз белсенді және пассив дауыстарды көрсететін 20 мысал келтіреміз:
| Стандартты араб тілі | Прононсация | Қазақша |
|---|---|---|
| المعلم يعلم الطلاب | al-mu'allim ya‘lam at-talibīn | Мұғалім оқушыларды оқытады |
| الكتاب يكتب بواسطة الكاتب | al-kitab yuktabu bi-wasīṭat al-kātib | Кітап жазушымен жазылады |
| الأم تطبخ الطعام | al-umm taṭbukh al-ṭa‘ām | Анасы тамақты пісіреді |
| الولد يرسم الصورة | al-walad yarsum as-sūrah | Бала суретті салады |
| العالِم يكتشف الاكتشافات | al-‘ālim yaktashif al-iktishāfāt | Ғалым жаңалықтарды ашады |
| الناس يحافظون على البيئة | an-nās yuḥāfiẓūna ‘alā al-bī’ah | Адамдар қоршаған ортаны қорғайды |
| المعلم يشرح الدرس | al-mu'allim yashraḥ ad-dars | Мұғалім сабақты түсіндіреді |
| الطفل يجمع الألعاب | al-ṭifl yajma‘ al-al‘āb | Бала ойыншықтарды жинайды |
| المصمم يصنع الملابس الجديدة | al-muṣammim yaṣna‘ al-malābis al-jadīdah | Дизайнер жаңа киімдерді жасайды |
| الطلاب يؤدون الواجبات | aṭ-ṭullāb yu’addūn al-wājibāt | Студенттер тапсырмаларды орындауда |
| الدواء يُعطى للمرضى | ad-dawā’ yu‘ṭā lil-marḍā | Дәрі науқастарға беріледі |
| الكتاب يُقرأ من قبل الطلاب | al-kitab yuqra’ min qibal at-talibīn | Кітап студенттермен оқылады |
| الفتاة تُساعد الجدة | al-fatāh tūsa‘id al-jaddah | Қыз әжесіне көмектеседі |
| الشجرة تُزرع في الحديقة | ash-shajarah tuzra‘ fī al-ḥadīqah | Ағаш бақшада отырғызылады |
| الرسام يرسم اللوحة | ar-rasām yarsum al-lawḥah | Суретші суретті салады |
| الطلاب يتعلمون اللغة العربية | aṭ-ṭullāb yata‘allamūn al-lughah al-‘arabiyyah | Студенттер араб тілін үйренеді |
| المساعدة تُقدّم للطلاب | al-musā‘adah tuqaddam lil-ṭullāb | Көмек студенттерге ұсынылады |
| السيارة تُقود من قبل السائق | as-sayyārah tuqād min qibal as-sā’iq | Машина жүргізушімен жүргізіледі |
| الدراجة تُركب في الحديقة | ad-darājah turkab fī al-ḥadīqah | Велосипед бақшада мініледі |
| الحديقة تُزرع بالورود | al-ḥadīqah tuzra‘ bil-wurūd | Бақша гүлдермен отырғызылады |
| المحاضرة تُعقد في القاعة | al-muḥāḍarah tu‘aqad fī al-qā‘ah | Дәріс залда өткізіледі |
Тапсырмалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Белсенді дауысты анықтаңыз:
- Оқушылар сабақ оқиды.
- Мұғалімдер сұрақтар қояды.
- Анасы балаларын тамақтандырады.
2. Пассив дауысты анықтаңыз:
- Суретші суретті салады.
- Кітап оқушыларға беріледі.
- Дәрі науқастарға беріледі.
3. Сөйлемдерді пассив дауыста қайта жазыңыз:
- Мұғалім балаларды оқытады.
- Досым суретті салады.
- Ғалым жаңалықты ашады.
4. Сөйлемдерді белсенді дауыста қайта жазыңыз:
- Кітап жазушымен жазылады.
- Сабақ оқушыларға беріледі.
- Балалар анасымен тамақтандырылады.
5. Төмендегі сөйлемдерге жауап беріңіз:
- Пассив дауыста сөйлемді айтыңыз.
- Белсенді дауыста сөйлемді айтыңыз.
Шешімдер мен түсініктемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Сөйлемдер:
- Оқушылар сабақ оқиды. (белсенді)
- Мұғалімдер сұрақтар қояды. (белсенді)
- Анасы балаларын тамақтандырады. (белсенді)
2. Сөйлемдер:
- Сурет оқушыларға беріледі. (пассив)
- Кітап оқушыларға беріледі. (пассив)
- Дәрі науқастарға беріледі. (пассив)
3. Пассив дауыста сөйлемдер:
- Балалар мұғаліммен оқытылады.
- Сурет досыммен салынады.
- Жаңалық ғалыммен ашылады.
4. Белсенді дауыста сөйлемдер:
- Мұғалім балаларды оқытады.
- Досым суретті салады.
- Ғалым жаңалықты ашады.
5. Сөйлемдерді жауап беру:
- Пассив дауыста: "Кітап оқушылармен оқылады."
- Белсенді дауыста: "Мұғалім оқушыларды оқытады."