Language/Standard-arabic/Grammar/Formation-and-usage/kk

Стандарт Араб тілі → Грамматика → 0-ден A1-ге Курс → Құрылым және пайдалану

Кіріспе

Араб тілінде пассив дауыс – бұл өте маңызды тақырып, өйткені ол сөйлеу мен жазудағы ақпаратты жеткізудің ерекше тәсілін ұсынады. Пассив дауыс, субъектінің іс-әрекетті орындаушы емес, іс-әрекетті қабылдаушы ретіндегі рөлін көрсетеді. Бүгінгі сабақта біз пассив дауыс формасын қалай құруды және оны қалай пайдалану керектігін талқылаймыз. Студенттерге бұл грамматикалық құрылымды түсіну, яғни пассив дауыс арқылы сөйлеу мен жазудағы мағынаны жеткізу үшін өте маңызды.

Пассив дауысқа кіріспе

Пассив дауыс – бұл араб тілінде қолданылатын грамматикалық құрылым, ол сөйлемдегі субъектінің іс-әрекетті орындаушы емес, іс-әрекеттің нәтижесі болғанын білдіреді. Мысалы, "кітап жазылды" дегенде, "кітап" іс-әрекеттің нәтижесі болып табылады, ал жазу әрекетін кім орындағаны белгісіз немесе маңызды емес. Араб тілінде пассив дауыс негізінен етістік формаларын өзгерту арқылы қалыптасады.

Пассив дауыс формасы

Араб тілінде пассив дауыс формасын құру үшін, біз белсенді етістіктің тамырын аламыз және оған белгілі бір қосымшаларды қосамыз. Бұл процесс, әсіресе, араб тілінің грамматикасын түсінуде маңызды. Пассив дауыс формаларының құрылымы әртүрлі етістіктерге байланысты өзгеруі мүмкін, бірақ негізінен, біз келесі ережелерді пайдаланамыз:

1. Мақсатты етістік: белсенді етістіктің тамырын алып, оған «ت» (t) немесе «ي» (y) қосамыз.

2. Таңдау: етістік формасы мен жынысына байланысты әртүрлі қосымшаларды пайдаланамыз.

Пассив дауыс формаларын мысалдармен көрсету

Төменде пассив дауыс формаларының бірнеше мысалдары берілген:

Стандарт Араб тілі	Ойын	Қазақша
كُتِبَ	kutiba	жазылды
جُعِلَ	juʕila	жасалды
أُكِلَ	ukila	жеген
سُمِعَ	sumiʕa	естілді
أُعْطِيَ	uʕṭiya	берілді
نُقِلَ	nuqila	көшірілді
أُحْضِرَ	uḥḍira	әкелінді
أُعِدَّ	uʕidda	дайындалды
أُعْتِمَدَ	uʕtimida	бекітілді
كُشِفَ	kušifa	ашылды

Пассив дауыс қолдану мысалдары

Араб тілінде пассив дауыс конструкцияларының қолданылуы күнделікті өмірде, әдебиетте, ғылыми мәтіндерде және т.б. кездеседі. Пассив дауыс арқылы, біз кімнің әрекет еткенін емес, қандай әрекеттің жүзеге асқанын баса көрсетуіміз мүмкін. Мысалдар:

1. الكتابة كانت جُعِلَتْ سَهْلَةً (кітап жазу оңай болды).

2. الشجرة أُكِلَتْ (ағаш жеді).

3. المحاضرة سُمِعَتْ بوضوح (дәріс анық естілді).

4. الخطة أُعِدَّتْ مسبقًا (жоспар алдын ала дайындалды).

5. الوثيقة كُشِفَتْ في الاجتماع (құжат жиналыста ашылды).

Пассив дауыс пен белсенді дауыс арасындағы айырмашылық

Пассив дауыс пен белсенді дауыс арасындағы айырмашылықтарды түсіну өте маңызды. Белсенді дауыс кезінде субъект әрекетті орындаушы болып табылады, ал пассив дауыс кезінде субъект әрекетті қабылдаушы болып табылады. Мысалдар:

Стандарт Араб тілі	Ойын	Қазақша
كتب المعلم الكتاب	kataba al-muʕallim al-kitāb	мұғалім кітапты жазды (белсенді дауыс)
كُتِبَ الكتاب من قبل المعلم	kutiba al-kitāb min qabl al-muʕallim	кітап мұғалім тарапынан жазылды (пассив дауыс)

Пассив дауыс формаларының ережелері

Араб тілінде пассив дауыс формаларын құру барысында етістіктің формасына және жынысына байланысты ережелерді есте сақтау қажет. Мысалы:

1. Сегізінші форма: тамырдың «ت» немесе «ي» қосымшаларын қолдану.

2. Тамырдың өзгеруі: етістіктің формасын өзгертіп, пассив дауыс қосымшаларын қолдану.

Пассив дауыс туралы жаттығулар

Студенттер үшін пассив дауыс формасын үйрену үшін бірнеше жаттығулар дайындадым. Бұл жаттығулар студенттердің пассив дауыс формаларын қолдану мен түсінуін нығайтуға көмектеседі.

Жаттығулар

1. Сөйлемдерді белсенді дауыстан пассив дауысқа ауыстырыңыз:

• المعلم كتب الدرس.

• الطبيب عالج المريض.

• الطالب قرأ الكتاب.

2. Пассив дауыс формаларын толықтырыңыз:

• الكتاب _____ (жазылды).

• المحاضرة _____ (өткізілді).

• الخطة _____ (бекітілді).

3. Сөздерді сәйкестендіріңіз:

• كُتِبَ — (жазылды)

• سُمِعَ — (естілді)

• أُعْطِيَ — (берілді)

4. Сөйлемдерді толықтырыңыз:

• الشجرة _____ (жеді).

• الوثيقة _____ (ашылды).

• الخطة _____ (дайындалды).

5. Пассив дауыс формаларымен сөйлемдер жазыңыз:

• __________________________________________

• __________________________________________

• __________________________________________

Жауаптар мен түсіндірулер

1. Сөйлемдерді белсенді дауыстан пассив дауысқа ауыстырғанда:

• الدرس كُتِبَ من قبل المعلم.

• المريض عُولِجَ من قبل الطبيب.

• الكتاب قُرِئَ من قبل الطالب.

2. Пассив дауыс формаларын толықтыру:

• الكتاب كُتِبَ (жазылды).

• المحاضرة أُقيمَتْ (өткізілді).

• الخطة أُعْتُمِدَتْ (бекітілді).

3. Сөздерді сәйкестендіргенде:

• كُتِبَ — (жазылды)

• سُمِعَ — (естілді)

• أُعْطِيَ — (берілді)

4. Сөйлемдерді толықтырғанда:

• الشجرة أُكِلَتْ (жеді).

• الوثيقة كُشِفَتْ (ашылды).

• الخطة أُعِدَّتْ (дайындалды).

5. Пассив дауыс формаларымен сөйлемдер:

• Студенттердің жеке жауаптары.

Қорытынды

Бүгінгі сабақта пассив дауыс формаларын құру мен қолдану туралы көп нәрсені үйрендік. Пассив дауыс – бұл араб тіліндегі маңызды грамматикалық құрылым, ол ақпаратты жеткізудің ерекше тәсілін ұсынады. Оны түсіну және дұрыс қолдану – араб тілінде сөйлеу мен жазудың маңызды аспектісі. Біздің келесі сабақтарымызда етістіктер мен олардың формаларын тереңірек зерттейміз.

Standard Arabic Course - 0-әншіліктік Әріп-тілі - Мәнінен А1-ке

• Курстық танымал

  ---

Араб тіліне қазіргі жазуына таныстыру

• Араб тілінің уақытша егіністері
• Араб тілінің қосындылары
• Араб тілінің негізгі фразалары

  ---

Араб тілінде есімдер мен жыныстар

• Келесі жауапты сызықтар
• Мүжік және әйел латынша есімдері

  ---

Араб тілінде шағындар мен өзгерту

• Қазіргі уақыт бірінші шағындар
• Өткен уақыт шағындар
• Келешек уақыт шағындары

  ---

Араб тілі бойынша сан есептеу

• Сандар 1-100
• Ординалдық сандар

  ---

Араб тілінде күнделікті арабша сөздері

• Сәлеметсіз бақыт, әссәләмғә деп басқаға мәртебесін беру
• Түстер
• Аптаның күндері
• Жылдың айдары

  ---

Арықтық мен ішімдік тілінің сөздері

• Негізгі арықтық сөздер
• Ішімдіктер

  ---

Араб әнбеліктері мен мазмұны

• Ислам мен Араб мәдениеті
• Араб қонақтықтың кәсіби

  ---

Араб кездесуі мен манадауы

• Араб музыка жанры
• Араб рақсы

  ---

Араб тілінде епістер

• Ептілікке келісім және орналасу
• Салыстыру және ең арзан

  ---

Араб тілінде таңдаушы

• Жеке таңдаушылар
• Құрамындағы таңдаушылар

  ---

Араб тілінде басып шығарулар

• Негізгі алдын ала жазбалар
• Уақыт және орын алдын ала жазбалары

  ---

Араб тілінде сұраушылар

• Сұрау сөздері
• Сұраулар қалдыру

  ---

Араб тілінде ерекшелер

• Құрылым мен орналасу
• Жоқтық көрсету

  ---

Құлпындағы арабша сөздері

• Қоңырау аудармасы
• Бағытты қайта сұрау

  ---

Сауда және ақша сөздері

• Ақша сөздері
• Сауда сөздері

  ---

Араб әдебиеті мен поэзиясы

• Классикалық араб әдебиеті
• Араб өлеңдері

  ---

Араб өнері мен суретшілік

• Араб қаріпі тарихы
• Араб сүйемелері мен мұрайты

  ---

Араб тілінде қараған және байқалуға пайдалы сөздер

• Қараңғы жағдайлардың негізгі сөздері
• Ауа райы менмен мәлімет бөлу

  ---

Араб тілдік құрылғылары

• Бірінші және екінші жағдайның шарты
• Үшінші шарт және аралас шарт

  ---

Араб тілінде жоқырлы жазу

• Құрылым мен пайдалану
• Қозғалту шақырысынан айырымдылар

  ---

Араб тілінде жауынмалы сөйлемдер

• Құрылым мен пайдалану
• [[Language/Standard-arabic/Grammar/Differences-from-English-relative-clauses/kk|А

Басқа сабақтар

• 0 to A1 Course → Grammar → Personal pronouns
• Курс 0 до A1 → Грамматика → Притяжательные местоимения
• 0 to A1 Course → Grammar → Masculine and feminine nouns
• 0 to A1 Course → Grammar → Third conditional and mixed conditionals
• 0 to A1 Course → Grammar → First and second conditional
• 0 to A1 Course → Grammar → Араб тілінің тірілуі
• Курс 0 до A1 → Грамматика → Согласование и расположение прилагательных
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Грамматика → Уақыт және орын қойымдарының қарым-қатынастары
• 0-А1 курсы → Грамматика → Әлдін-әлеудің қосымшаға түсуі
• 0 to A1 Course → Grammar → Түсінік сөздері
• 0-А1 Курстары → Грамматика → Сұрақ құру
• 0 to A1 Course → Grammar → Comparative and superlative
• 0 ден А1-ге дейінгі курстар → Grammar → Араб тіліндегі консонанттар
• Differences from the active voice