Language/Kazakh/Grammar/Personal-Pronouns/hy
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Ներածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Այս դասը նվիրված է «Жеке есімдіктер» թեմային, որը կարևոր բաղադրիչ է қазақ լեզվի հիմնական կառուցվածքում: Եսімдіктерն անհրաժեշտ են հաղորդակցման համար, որպեսզի կարողանանք ճիշտ և պարզ ձևով արտահայտել մեր մտքերը, զգացմունքները և գործողությունները: Այս դասի ընթացքում մենք սովորելու ենք, թե ինչպես օգտագործել жеке есімдіктер տարբեր համատեքստերում, ինչը շատ կարևոր է, եթե ցանկանում եք հասկանալ և խոսել հայերեն։
Այստեղ դուք կսովորեք հետևյալը.
Жеке есімдіктер[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Жеке есімдіктер — бұл сөзեր, որոնք փոխում են անունները և ցույց են տալիս, թե ով է գործողության կատարողը կամ խոսողի կողմից նշված անձը: Қазақ тілում հիմնական անձնական есімдіքները հետևյալն են:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Мен | men | Ես |
| Сен | sen | Դու |
| Ол | ol | Նա |
| Біз | biz | Մենք |
| Сендер | sendər | Դուք (բազմ) |
| Олар | olar | Նրանք |
Այս եռանկյունը հիմնված է թվի և անձի վրա: Յուրաքանչյուր անձ, բացի առաջինից, ունի հստակ ձևեր, որոնք ցույց են տալիս, թե ում մասին է խոսքը:
Жеке есімдіктердің қолданումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ձեր դասավանդման ժամանակ, կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես կարելի է օգտագործել այս есմենդիքները տարբեր պայմաններում: Ահա մի քանի օրինակներ:
= Мен[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Мен» բառը օգտագործվում է, երբ խոսում ենք ինքներս մեզ հետ: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Мен мұғаліммін. | Men muğalimmin. | Ես ուսուցիչ եմ. |
| Мен қазақ тілін үйреніп жатырмын. | Men qazaq tilin üjrenip jatırım. | Ես սովորում եմ հայկական լեզու. |
= Сен[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Сен» օգտագործվում է, երբ խոսում ենք մեկ անձի հետ, ում հետ ենք ուղղակի շփվում: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Сен қайда барасың? | Sen qaida barasın? | Դու որտեղ ես գնում? |
| Сенің атың кім? | Senin atın kim? | Դու ինչ անուն ունես? |
= Ол[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Ол» օգտագործվում է, երբ խոսում ենք ուրիշի մասին: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Ол менің досым. | Ol meniŋ dosım. | Նա իմ ընկերս է. |
| Ол жақсы ән айтады. | Ol jaqsy än aıtadı. | Նա լավ երգում է. |
= Біз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Біз» օգտագործվում է, երբ խոսում ենք մեզ և մի խումբ մարդկանց մասին: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Біз кітап оқып отырмыз. | Biz kitap oqıp otırmız. | Մենք գիրք ենք կարդում. |
| Біз бірге саяхатқа шығамыз. | Biz birge sayahatqa şığamız. | Մենք միասին ճամփորդելու ենք. |
= Сендер[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Сендер» օգտագործվում է, երբ խոսում ենք մի քանի անձի հետ: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Сендер қайда барасыңдар? | Sendər qaida barasınlar? | Դուք որտեղ եք գնում? |
| Сендердің идеяларыңыз жақсы. | Sendərdiŋ ideyalarıŋız jaqsy. | Ձեր գաղափարներն լավ են. |
= Олар[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
«Олар» օգտագործվում է, երբ խոսում ենք մի խումբ մարդկանց մասին: Օրինակ:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Олар мектепте оқиды. | Olar mektepte oqıdı. | Նրանք դպրոցում են սովորում. |
| Олар біздің досымыз. | Olar bızdiŋ dosımız. | Նրանք մեր ընկերն են. |
Жеке есімдіктердің грамматикалық формалары[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Նախ պետք է նշել, որ անձնական есմենդիքները գործածվում են տարբեր դեպքերում: Երկու կարևոր ձևեր կան, որոնք համարվում են հիմնական:
1. **Номинатив** (նրա մեջ, ով է գործողության կատարողը):
- Мен, сен, ол, біз, сендер, олар
2. **Генитив** (նրա մեջ, ով է գործողության զոհը):
- Менің, сенің, оның, біздің, сендердің, олардың
Примеры использования[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ստորև բերե՞նք օրինակներ, որտեղ այս անձնական есմենդիքները օգտագործվում են տարբեր դեպքերում:
| Қазақ | Оқу | Հայերեն |
|---|---|---|
| Менің үйім үлкен. | Menıŋ üıım ülken. | Իմ տունը մեծ է. |
| Сенің досың қайда? | Senıŋ dosıŋ qaıda? | Քո ընկերը որտեղ է? |
| Оның кітаптары қызықты. | Onıŋ kitapları qızıqty. | Նրա գիրքերը հետաքրքիր են. |
| Біздің жоба сәтті болды. | Bızdıŋ joba sät'tı boldı. | Մեր նախագիծը հաջողվեց. |
| Сендердің пікірлеріңіз маңызды. | Sendərdiŋ пікірleriŋız maŋızdı. | Ձեր կարծիքները կարևոր են. |
| Олардың үйі сәнді. | Olarıŋ üıı sändı. | Նրանց տունը ստեղնած է. |
Жаттығулар[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ահա 10 վարժություն, որոնք կօգնեն ձեզ կիրառել սովորածը:
Жаттығу 1: Жеке есімдіктерді толтырыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. ___ мұғаліммін. (Мен) 2. ___ қайда барасың? (Сен) 3. ___ менің досым. (Ол) 4. ___ кітап оқимыз. (Біз) 5. ___ қайда барасыздар? (Сендер) 6. ___ мектепте оқиды. (Олар)
- **Ելք**:
1. Мен 2. Сен 3. Ол 4. Біз 5. Сендер 6. Олар
Жаттығу 2: Жеке есімдіктермен сөйлемдер жасаңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Мен ___ (жазу) 2. Сен ___ (сурет салу) 3. Ол ___ (ән айту) 4. Біз ___ (саяхат жасау) 5. Сендер ___ (кітап оқу) 6. Олар ___ (ойнау)
- **Ելք**:
1. Мен жазамын. 2. Сен сурет саласың. 3. Ол ән айтады. 4. Біз саяхат жасаймыз. 5. Сендер кітап оқисыңдар. 6. Олар ойнайды.
Жаттығу 3: Жеке есімдіктерді сәйкестендіріңіз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Мен - ___ 2. Сен - ___ 3. Ол - ___ 4. Біз - ___ 5. Сендер - ___ 6. Олар - ___
- **Ելք**:
1. Мен - менің 2. Сен - сенің 3. Ол - оның 4. Біз - біздің 5. Сендер - сендердің 6. Олар - олардың
Жаттығу 4: Сөйлемдерге жеке есімдіктерді қосыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. ___ менің атым Жанар. 2. ___ сенің үйің қандай? 3. ___ ол жақсы адам. 4. ___ біз бірге боламыз. 5. ___ сендер менің достарымсыз. 6. ___ олар қазақ тілін үйренеді.
- **Ելք**:
1. Бұл менің атым Жанар. 2. Бұл сенің үйің қандай? 3. Бұл ол жақсы адам. 4. Бұл біз бірге боламыз. 5. Бұл сендер менің достарымсыз. 6. Бұл олар қазақ тілін үйренеді.
Жаттығу 5: Жеке есімдіктердің формаларын жазыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Мен - ___ 2. Сен - ___ 3. Ол - ___ 4. Біз - ___ 5. Сендер - ___ 6. Олар - ___
- **Ելք**:
1. Мен - менің 2. Сен - сенің 3. Ол - оның 4. Біз - біздің 5. Сендер - сендердің 6. Олар - олардың
Жаттығу 6: Сұрақтарға жауап беріңіз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Сенің атың кім? (Менің) 2. Сен қайда барасың? (Мен) 3. Ол кім? (Ол - менің досым.) 4. Біз не істейміз? (Саяхатқа шығамыз.) 5. Сендер не оқисыздар? (Кітап) 6. Олар қандай адамдар? (Жақсы)
- **Ելք**:
1. Менің атым Жанар. 2. Мен Қарағандыға барамын. 3. Ол - менің досым. 4. Біз саяхатқа шығамыз. 5. Сендер кітап оқисыңдар. 6. Олар жақсы адамдар.
Жаттығу 7: Сөйлемдерді толықтырыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. ___ менің үйім. (Мен) 2. ___ сенің досың. (Сен) 3. ___ ол жақсы. (Ол) 4. ___ біз бармыз. (Біз) 5. ___ сендер кімдер? (Сендер) 6. ___ олар жаңа. (Олар)
- **Ելք**:
1. Бұл менің үйім. 2. Бұл сенің досың. 3. Бұл ол жақсы. 4. Бұл біз бармыз. 5. Бұл сендер кімдер? 6. Бұл олар жаңа.
Жаттығу 8: Сұрақтар жасаңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Сенің досың кім? 2. Ол қайда барады? 3. Біз не істейміз? 4. Сендер қайда боласыздар? 5. Олар қайда тұрады? 6. Менің атым кім?
- **Ելք**:
1. Сенің досың кім? 2. Ол қайда барады? 3. Біз не істейміз? 4. Сендер қайда боласыздар? 5. Олар қайда тұрады? 6. Менің атым кім?
Жаттығу 9: Жеке есімдіктерді сөйлемдерге қойыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. ___ менің досым. (Ол) 2. ___ қайда барасың? (Сен) 3. ___ біз бірге боламыз. (Біз) 4. ___ сенің үйің. (Ол) 5. ___ олар жақсы. (Олар)
- **Ելք**:
1. Бұл - менің досым. 2. Бұл - қайда барасың? 3. Бұл - біз бірге боламыз. 4. Бұл - сенің үйің. 5. Бұл - олар жақсы.
Жаттығу 10: Сөйлемдерді жазыңыз[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
1. Мен ___ (оқу) 2. Сен ___ (жазу) 3. Ол ___ (барады) 4. Біз ___ (сайыстар) 5. Сендер ___ (келу) 6. Олар ___ (сөйлесу)
- **Ելք**:
1. Мен оқимын. 2. Сен жазасың. 3. Ол барады. 4. Біз сайыстар. 5. Сендер келесіздер. 6. Олар сөйлеседі.