Language/Kazakh/Culture/Traditional-Games-and-Pastimes/hy

Қазақ → Մշակույթ → 0-ից A1 դասընթաց → Traditionaal խաղեր և ժամանց

Ներածություն

Հայաստանյան մշակույթը հարուստ է իր ավանդույթներով, որոնք ներառում են բազմաթիվ խաղեր և ժամանցային գործունեություններ, որոնք փոխանցվել են սերունդից սերունդ: Այս դասի ընթացքում մենք կփորցենք Քազախստանի ավանդական խաղերը և ժամանցային գործունեությունները, որոնք կարևոր դեր ունեն Քազախ մշակույթում:

Այս դասը կօգնի ձեզ հասկանալ, թե ինչպես են այս խաղերը և ժամանցային գործունեությունները ձևավորում Քազախ ժողովրդի ինքնությունը, ինչպես նաև նրանց սոցիալական կյանքը: Մենք կքննարկենք 20 ավանդական խաղեր, որոնց միջոցով կարող եք ավելի լավ հասկանալ Քազախ մշակույթը:

Այս դասի կառուցվածքը հետևյալն է՝

Ավանդական խաղեր և ժամանցային գործունեություններ

1. Қазақша тоғызқұмалақ

«Тоғызқұмалақ» (թարգմանաբար «ինը գունդ») ավանդական ռազմավարական խաղ է, որը խաղում են երկու հոգի: Խաղի նպատակն է հավաքել ավելի շատ գնդիկներ, քան հակառակորդը:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
тоғызқұмалақ	toǵyzqumalak	ինը գունդ
ойыншы	oıynshy	խաղացող
қарсыակից	qarsyqys	մրցակից

2. Көкпар

«Көкпар» խաղը Քազախստանի ազգային սպորտներից է, որտեղ երկու թիմերը մրցում են միմյանց դեմ: Խաղի ընթացքում ձիավարները փորձում են վերցնել ու խթանել գառանը:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
көкпар	kökpar	գառան մրցավազք
команда	komanda	թիմ
ат	at	ձի

3. Асық ойын

«Աсық» խաղը, որը խաղում են երեխաները, խաղալիս օգտագործվում են փոքրիկ քարեր կամ ոսկեր, որոնք կոչվում են «ասық»: Խաղի նպատակն է գուշակել և գտնել մրցակցի ասիկները:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
асық	asyq	ասիկ
ойын	oıyn	խաղ
бала	bala	երեխա

4. Сиқырлы жіп

«Սիքիրլի ժիպ» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են ժիլետների և մետաղական ժապավենների հետ: Խաղի ընթացքում նրանք փորձում են միմյանցից թաքցնել և թաքցնել իրերը:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
сиқырлы жіп	sıqyrly jıp	կախարդական ժապավեն
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

5. Қыз қуу

«Քիզ քու» խաղը, որը շատ տարածված է Քազախստանում, որտեղ տղաները փորձում են բռնել աղջիկներին:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
қыз қуу	qyz quu	աղջկա հետապնդում
жігіт	jigit	տղա
қыз	qyz	աղջիկ

6. Теңге алу

«Թենգե ալու» խաղը, որտեղ երեխաները փորձում են բռնել թղթե կամ մետաղական դրամներ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
теңге алу	teŋge alu	դրամ հավաքել
oıyn	խաղ
бала	bala	երեխա

7. Жүзу

«Ջուզու» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են ջրում, փորձում են մրցակցին ջրի տակ հասցնել:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
жүзу	jüzü	լող
су	su	ջուր
бала	bala	երեխա

8. Дойбы

«Դոյբի» խաղը, որը հայտնի է որպես «Խաղաքարտերի խաղ», որտեղ խաղացողները պայքարում են միմյանց դեմ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
дойбы	doıby	քարտեր
ойыншы	oıynshy	խաղացող
қарсыակից	qarsyqys	մրցակից

9. Тасқа түсір

«Թասկա տյուսիր» խաղը, որը խաղում են երեխաները, որտեղ նրանք փորձում են գնդակը նետել քարերի վրա:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
тасқа түсір	tasqa tüsiр	քար նետել
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

10. Кенгуру

«Կենգուրու» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են միմյանց հաղթել:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
кенгуру	kenguru	կենգուրու
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

11. Салтанат

«Սալտանաթ» խաղը, որը խաղում են մեծահասակները, որտեղ նրանք փորձում են հաղթել միմյանց:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
салтанат	saltanat	հաղթանակ
ойыншы	oıynshy	խաղացող
қарсыակից	qarsyqys	մրցակից

12. Көкпардың анасы

«Կյոկպարի անձը» խաղը, որը խաղում են մեծահասակները, որտեղ նրանք փորձում են հաղթել միմյանց:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
көкпардың анасы	kökparǵa anasy	գառան մայր
ойыншы	oıynshy	խաղացող
қарсыակից	qarsyqys	մրցակից

13. Ауылдың құпиясы

«Ավիլդի գուդ» խաղը, որը խաղում են գյուղում, որտեղ երեխաները փորձում են գտնել թաքցրած գույքը:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
ауылдың құпиясы	awıldıñ qūpıyası	գյուղի գաղտնիք
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

14. Картоптың ойыны

«Քարտոպի խաղը» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են գտնել և հավաքել քարտոպ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
картоптың ойыны	kartopting oıyny	քարտոպի խաղ
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

15. Жасыл шыршա

«Ժասիլ շիրի» խաղը, որում երեխաները խաղում են և փորձում են հավաքել ծաղիկներ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
жасыл шыршա	jasıl şırşa	կանաչ ծառ
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

16. Сиқырлы әлем

«Սիքիրլի Ալեմ» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են գտնել կախարդական օբյեկտներ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
сиқырлы әлем	sıqyrly älem	կախարդական աշխարհ
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

17. Құстардың արշավ

«Քուսթառդի արշավ» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են բռնել թռչուններին:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
құстардың արշավ	qūstardıñ arşavı	թռչունների որս
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

18. Күлкілі ойын

«Քուլքիլի խաղ» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են խթանել միմյանց:

Քазах	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
күлкілі ойын	külkili oıyn	ծիծաղելի խաղ
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

19. Теңізшілердің ойын

«Թենիզշիլեր դեր» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են բռնել ծովի կենդանիներին:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
теңізшілердің ойын	teñizşilderdiñ oıyny	ծովային կենդանիների խաղ
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

20. Достардың խաղերը

«Դոստարդի խաղերը» խաղը, որտեղ երեխաները խաղում են և փորձում են գտնել նոր ընկերներ:

Քազախ	Հնչյունաբանություն	Հայերեն
достардың ойындары	dostardıñ oıyndarı	ընկերների խաղեր
бала	bala	երեխա
ойын	oıyn	խաղ

Վարժություններ

Վարժություն 1: Քաղցկեղ

Հասկացեք հետևյալ խաղերը և գրեք, թե որտեղ են նրանք անցկացվում:

1. тоғызқұмалақ
2. көкпар
3. асық
4. сиқырлы жіп
5. қыз қуу

• **Պատասխան:**

1. Ավելացնում ենք «тоғызқұмалақ» խաղը, որը կազմակերպվում է գյուղերում: 2. «Կյոկպար» խաղը անցկացվում է մեծ բաց տարածություններում: 3. «Ասիկ» խաղը խաղում են հիմնականում երեխաները: 4. «Սիքիրլի ժիպ» խաղը անցկացվում է տներում: 5. «Քիզ քու» խաղը հիմնականում խաղում են տղաները:

Վարժություն 2: Բառաշար

Ստորև ներկայացված բառերը դասավորեք ըստ նշանակության:

1. дос 2. ойын 3. бала 4. қарсыակից 5. команда

• **Պատասխան:**

1. «дос» (ընկեր) 2. «ойын» (խաղ) 3. «бала» (երեխա) 4. «қарсыակից» (մրցակից) 5. «команда» (թիմ)

Վարժություն 3: Այսօր

Շարունակեք հետևյալ նախադասությունները.

1. «Мен այսօր խաղում եմ...» 2. «Դու այսօր խաղում ես...» 3. «Նա այսօր խաղում է...»

• **Պատասխան:**

1. «Мен бүгін ойын ойнаймын...» 2. «Сен бүгін ойын ойнайсың...» 3. «Ол бүгін ойын ойнайды...»

Վարժություն 4: Խաղի նկարագրություն

Նկարագրեք «көкпар» խաղը և նրա կանոնները:

• **Պատասխան:**

«Կյոկպար» խաղը երկու թիմերի միջև է, որտեղ ձիավարները փորձում են գառնուկը վերցնել և տարել հակառակորդի դաշտ: Խաղի կանոնները ներառում են միմյանցից պաշտպանվելը և արագ շարժվելը:

Վարժություն 5: Խաղերի ընտրություն

Ընտրեք ձեր սիրելի խաղը և նկարագրեք, թե ինչու եք այն սիրում:

• **Պատասխան:**

Ես սիրում եմ «тоғызқұмалақ» խաղը, քանի որ այն զարգացնում է իմ ռազմավարական մտածողությունը և ինձ հնարավորություն է տալիս մրցել ընկերներիս հետ:

Վարժություն 6: Խաղատախտակ

Նկարագրեք, թե ինչպես պետք է խաղալ «асық» խաղը:

• **Պատասխան:**

«Ասիկ» խաղը խաղում են երկու հոգով: Խաղացողները նետում են ասիկները և փորձում են հավաքել մրցակցիների ասիկները: Խաղի նպատակը՝ հավաքել ավելի շատ ասիկներ, քան հակառակորդը:

Վարժություն 7: Խաղի կանոնները

Նշեք «жүзу» խաղի կանոնները:

• **Պատասխան:**

«Ջուզու» խաղի կանոնները հետևյալն են՝ 1. Խաղացողները պետք է լողան ջրում: 2. Խաղացողները պետք է միմյանցից հեռու մնան: 3. Խաղը ավարտվում է, երբ մեկը կհասնե մյուսին:

Վարժություն 8: Խաղերի պատմություն

Նկարագրեք «көкпар» խաղի պատմությունը:

• **Պատասխան:**

«Կյոկպար» խաղը ունի խոր արմատներ Քազախստանի մշակույթում: Այն դարեր շարունակ եղել է քազախ ժողովրդի ազգային սպորտը, որը զարգացել է ժամանակի ընթացքում:

Վարժություն 9: Քաղաքական խաղեր

Նկարագրեք «қыз қуу» խաղի քաղաքականությունը:

• **Պատասխան:**

«Քիզ քու» խաղը ունի մշակութային նշանակություն, որտեղ տղաները փորձում են բռնել աղջիկներին, և դա ներկայացնում է սիրո և ընկերության գաղափարը:

Վարժություն 10: Խաղի դասակարգում

Դասակարգեք խաղերը ըստ կատեգորիաների:

1. խաղեր 2. սպորտ 3. ժամանց

• **Պատասխան:**

1. «тоғызқұмалақ», «асық» - խաղեր 2. «көкпар», «жүзу» - սպորտ 3. «күлкілі ойын», «достардың ойындары» - ժամանց

Table of Contents - Kazakh Course - 0 to A1

• Course Presentation

  ---

Kazakh Pronunciation

• Consonants
• Vowels
• Stress and Intonation

  ---

Greetings and Basic Expressions

• Meeting and Greeting
• Expressions for Asking Questions
• Numbers and Counting

  ---

Kazakh Cases

• Nominative Case
• Accusative Case
• Genitive Case
• Dative Case
• Locative Case
• Instrumental Case

  ---

Food and Drink

• Basic Food Vocabulary
• Restaurant Phrases
• Cooking Verbs

  ---

Verbs

• Present Tense
• Past Tense
• Future Tense
• Imperative Mood

  ---

Traditions and Customs

• Wedding Celebrations
• Festivals and Holidays
• Music and Dance
• Cuisine and Culinary Art

  ---

Family and Relationships

• Basic Family Vocabulary
• Romantic Relationships
• Friendship and Socializing

  ---

Adjectives

• Attributive and Predicative Adjectives
• Comparative and Superlative Degrees
• Possessive Adjectives

  ---

Traveling and Directions

• Transportation Vocabulary
• Asking for and Giving Directions
• Accommodation and Lodging

  ---

Pronouns

• Personal Pronouns
• Demonstrative Pronouns

  ---

Shopping and Consumerism

• Basic Shopping Vocabulary
• Sizes and Measurements
• Money and Payments

  ---

Art and Literature

• Famous Writers and Poets
• Folk Tales and Legends
• Visual Arts and Crafts

  ---

Adverbs

• General Adverbs
• Temporal Adverbs
• Modal Adverbs

  ---

Health and Medical Emergencies

• Basic Medical Vocabulary
• Expressions for Medical Emergencies

  ---

Sports and Recreation

• Popular Sports in Kazakhstan
• Traditional Games and Pastimes
• Entertainment and Nightlife

  ---

Prepositions and Postpositions

• Simple Prepositions
• Compound Prepositions and Postpositions

  ---

Nature and Environment

• Basic Nature Vocabulary
• Weather Expressions
• Ecology and Conservation Terms