Language/Bulgarian/Grammar/Present-Tense/kk

Болгар → Грамматика → 0-ден A1 деңгейіне дейінгі курс → Нынғы шақ

Кіріспе

Болгар тілінің грамматикасы – бұл тіл үйренушілер үшін маңызды және қызықты тақырып. Нынғы шақ – бұл біз күнделікті өмірде жиі қолданатын шақ. Болгар тіліндегі етістіктерді дұрыс қолдану, әрине, тілді меңгерудің басты кілті. Бұл сабақта біз болгар тіліндегі етістіктердің нынғы шақтағы формаларын қарастырамыз. Біздің мақсымыз – болгар тілінде сөйлеп, жазып, түсіну қабілетімізді дамыту.

Нынғы шақтың анықтамасы

Нынғы шақ – бұл іс-әрекеттің қазіргі уақытта, яғни, дәл қазір болу немесе жүзеге асу жағдайын көрсететін шақ. Болгар тілінде, етістіктердің нынғы шақтағы формалары әр түрлі болады. Нынғы шақта қолданылатын етістіктердің формасын білмей, біз болгар тілінде дұрыс сөйлей алмаймыз.

Нынғы шақтың құрылымы

Болгар тілінде етістіктердің нынғы шақтағы формаларын жасау үшін, етістіктің негізіне сәйкес қосымшалар қосылады.

Негізгі етістіктердің формалары

Етістіктердің формаларының негіздері мен қосымшаларын қарастырайық. Етістіктердің формалары үш топқа бөлінеді:

• I топ – -а, -я, -е, -и, -у етістіктері

• II топ – -и, -а, -я етістіктері

• III топ – спецификалық етістіктер

Нынғы шақтағы етістіктердің мысалдары

Енді әр топтағы етістіктердің мысалдарын қарастырайық.

Болгар	Дыбыстау	Қазақша
Аз пиша.	Az pisha.	Мен жазады.
Ти пишеш.	Ti pishesht.	Сен жазасың.
Той пише.	Toy pishе.	Ол жазады.
Ние пишем.	Nie pishеm.	Біз жазамыз.
Вие пишете.	Vie pishеtе.	Сіздер жазасыздар.
Те пишат.	Te pishat.	Олар жазады.

Нынғы шақты қолдану

Болгар тілінде нынғы шақты қолдану барысында, контекстке байланысты етістіктің формасын дұрыс таңдау керек. Нынғы шақта етістіктерді қолдану – бұл күнделікті іс-әрекеттерді сипаттаудың, жоспарларды айту мен ойларды білдірудің негізгі тәсілі.

Мысалдар

Мысал ретінде, күнделікті өмірдегі бірқатар ситуацияларды қарастырайық:

Болгар	Дыбыстау	Қазақша
Аз ям.	Az yam.	Мен жеймін.
Ти пиеш.	Ti piesh.	Сен ішесің.
Той играе.	Toy igrae.	Ол ойнайды.
Ние работим.	Nie rabotim.	Біз жұмыс істейміз.
Вие четете.	Vie chetete.	Сіздер оқисыздар.
Те учат.	Te uchat.	Олар үйренеді.

Нынғы шақтағы етістіктердің ерекшеліктері

Болгар тіліндегі нынғы шақтағы етістіктердің ерекшеліктері мен ерекшеліктері:

• Етістіктердің формалары тек тұлғаға ғана емес, сонымен қатар жынысқа да байланысты.

• Кейбір етістіктердің формалары бірдей болуы мүмкін, бірақ мағынасы әр түрлі.

Тапсырмалар

Енді сіздердің етістіктерді нынғы шақта қолдану қабілеттеріңізді тексеру үшін, бірнеше тапсырмаларды орындап көрейік.

Тапсырма 1: Етістікті дұрыс формамен толықтырыңыз

1. Аз ______ (жазу) хат.

2. Ти ______ (оқу) кітап.

3. Той ______ (ойнау) ойын.

4. Ние ______ (жұмыс) кеңседе.

5. Вие ______ (сөйлеу) болгар тілінде.

Тапсырма 2: Мысалдарды жазыңыз

• Күнделікті өмірдегі 5 іс-әрекетті сипаттаңыз, етістіктерді нынғы шақта қолданып.

Тапсырма 3: Сұрақтарға жауап беріңіз

1. Сен не істейсің?

2. Ол не оқиды?

3. Сіздер не жазасыздар?

4. Біз не көреміз?

Тапсырма 4: Диалог жазыңыз

• Екі адам арасындағы диалогты жазыңыз, онда олар күнделікті іс-әрекеттерін талқылайды.

Тапсырма 5: Суреттерді сипаттаңыз

• 5 суретті алып, олардың әрқайсысын нынғы шақта сипаттаңыз.

Шешімдер

Шешім 1: Тапсырма 1

1. Аз пиша хат.

2. Ти четеш кітап.

3. Той играе ойын.

4. Ние работим кеңседе.

5. Вие говорите болгар тілінде.

Шешім 2: Тапсырма 2

• Студенттер өздерінің күнделікті өмірін сипаттауы керек.

Шешім 3: Тапсырма 3

1. Мен сабақ оқимын.

2. Ол кітап оқиды.

3. Сіздер хат жазасыздар.

4. Біз фильм көреміз.

Шешім 4: Тапсырма 4

• Студенттер диалогтарын жазады.

Шешім 5: Тапсырма 5

• Студенттер суреттерді сипаттауы керек.

0-ден А1-ке дейін, болгар тілі

• Курсты мүше еріп отыру

  ---

Алфавит және әдістері

• Кирилл жазуы
• Тұтынушылар
• Сөйлеушілер

  ---

Қоқыс және кіріспе

• Сәлеметсіз бейтерекпесіздер
• Өзіңізді таныстыру
• Сандар 0-100

  ---

Болгар әдеттері

• Болгар әдеті
• Кулинария
• Күнтізбеліктер мен малшылықтар

  ---

Сөзбен-сипаттамалар

• Жынысы
• Мысалдар
• Мынадай сансыздар

  ---

Қоңыраушылық

• Тағамдарды тапсыру
• Арнап тапсырыстар жасау
• Төлем жасау

  ---

Болгар кино мен әдебиеті

• Болгар киносы
• Болгар әдебиеті
• Әдеби таржыма

  ---

Етістіктер мен уақыт түрлері

• Көрініс уақыты
• Келісімді-келісімсіз етістіктер
• Өткен қоңыраушының уақыты

  ---

Саяхат

• Көлік
• Қонақүй ұсыну
• Бағыты бойынша сұрау

  ---

Болгар музыкасы

• Болгар жаңа музыкасы
• Дәстүрлі болгар музыкасы
• Музыка фестивалдары

  ---

Мүшелер түрлері және модальды етістіктер

• Болашақ уақыты
• Модальды етістіктер
• Шартты етістіктер

  ---

Тойлар және құттықтар

• Тамашалықтар
• Той бойынша келісім
• Діндараралық күнтізбеліктер

  ---

Болгар театры мен пәндері

• Болгар театры
• Құлақтаппа театры
• Әдеттік ойындар