Language/Bulgarian/Grammar/Consonants/kk

Болгар → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Дауыссыздар

Кіріспе

Болгар тілі — бай және ерекше дыбыстар мен ережелерге ие тіл. Бүгін біз болгар тіліндегі дауыссыз дыбыстар мен әріптердің комбинацияларын үйренеміз. Дауыссыздар, әсіресе, сөздердің мағынасын дұрыс түсіну үшін өте маңызды. Сондықтан, біз болгар тіліндегі дауыссыздармен танысып, олардың қалай айтылатынын, жазылатынын және қолданылатынын тереңірек қарастырамыз.

Дауыссыздардың түрлері

Болгар тілінде дауыссыздардың бірнеше түрі бар. Оларды үш топқа бөлуге болады:

• Күшті дауыссыздар - [b], [d], [g], [z], [ʒ], [v], [m], [n], [l], [r]

• Жеңіл дауыссыздар - [p], [t], [k], [s], [f], [h], [ç], [ʧ], [ʤ]

• Сонор дауыссыздар - [j], [w]

Бұл дауыссыздарды дұрыс айту және жазу — болгар тілінің негізін құрайды. Енді әр топтағы дауыссыздардың ерекшеліктерін қарастырайық.

Күшті дауыссыздар

Күшті дауыссыздар — сөздің басында, ортасында және соңында кездеседі. Олардың ішінде [b], [d], [g] дыбыстары, мысалы, «бала», «дос», «град» сөздерінде кездеседі.

Болгар	Дыбыстау	Қазақ
бала	[bala]	бала
дос	[dos]	дос
град	[ɡrad]	қала
зебра	[zebra]	зебра
жүк	[ʒyk]	жүк

Жеңіл дауыссыздар

Жеңіл дауыссыздар — сөздердің басында және ортасында жиі кездеседі. Мысалы, «папа», «түйе», «көл» сөздерінде.

Болгар	Дыбыстау	Қазақ
папа	[papa]	әке
түйе	[tye]	түйе
көл	[kɤl]	көл
сүт	[syt]	сүт
фара	[fara]	шам

Сонор дауыссыздар

Сонор дауыссыздар — сөздердің ішінде және соңында кездеседі. Мысалы, «йога» және «сұрақ» сөздерінде.

Болгар	Дыбыстау	Қазақ
йога	[joga]	йога
сұрақ	[sɤɾak]	сұрақ
кілт	[kɪlt]	кілт
жол	[ʒɔl]	жол
бар	[baɾ]	бар

Дауыссыздардың комбинациялары

Болгар тілінде дауыссыздардың комбинациялары да бар. Олардың ішінде «ч», «ш», «ж» комбинациялары кездеседі. Мысалы, «чаша», «шар», «жорға» сөздерінде.

Болгар	Дыбыстау	Қазақ
чаша	[tʃaʃa]	кесеге
шар	[ʃar]	шар
жорға	[ʒɔrɡa]	жорға
жүк	[ʒyk]	жүк
шұжық	[ʃuʒɯk]	шұжық

Жаттығулар

Енді біз дауыссыздар мен олардың комбинацияларына арналған бірнеше жаттығуларды қарастырамыз. Бұл жаттығулар сізге үйренгеніңізді практикада қолдануға көмектеседі.

Жаттығу 1: Дауыссыздарды анықтау

Берілген сөздерден дауыссыздарды анықтаңыз:

1. балық

2. кітап

3. велосипед

• Шешім:

• балық: [b], [l], [k]

• кітап: [k], [t], [p]

• велосипед: [v], [l], [s], [p], [d]

Жаттығу 2: Дауыссыздардың комбинацияларын жазу

Берілген комбинацияларды жазып, оларды қазақ тілінде аударыңыз:

1. чаша

2. жүк

3. шапка

• Шешім:

• чаша: [tʃaʃa] - кесеге

• жүк: [ʒyk] - жүк

• шапка: [ʃapka] - қалпақ

Жаттығу 3: Сөздерді толықтыру

Келесі сөздерде жетіспейтін дауыссыздарды толықтырыңыз:

1. _ар

2. _ол

3. _апа

• Шешім:

• бар

• жол

• папа

Жаттығу 4: Сөздерді сәйкестендіру

Келесі сөздерді сәйкестендіріңіз:

1. балық a) дәмді

2. кітап b) әзір

3. велосипед c) көлік

• Шешім:

• балық - дәмді

• кітап - әзір

• велосипед - көлік

Жаттығу 5: Дауыссыздарды өзгерту

Берілген сөздерден дауыссыздарды өзгертіп, жаңа сөздер жасаңыз:

1. тамақ

2. кілт

3. шар

• Шешім:

• тамақ → тамақтану

• кілт → кілтше

• шар → шарик

Жаттығу 6: Дауыссыздардың өлшемі

Келесі сөздердегі дауыссыздардың саныны есептеңіз:

1. мектеп

2. жануар

3. телефон

• Шешім:

• мектеп: 3 дауыссыз

• жануар: 3 дауыссыз

• телефон: 4 дауыссыз

Жаттығу 7: Сөздермен сөйлем жасау

Келесі сөздерді пайдаланып, сөйлем жасаңыз:

1. ит

2. мысық

3. үй

• Шешім: Ит үйде, мысық сыртта.

Жаттығу 8: Сөздерді аудару

Келесі сөздерді қазақ тілінен болгар тіліне аударыңыз:

1. дос

2. қала

3. кітап

• Шешім:

• дос: приятел

• қала: град

• кітап: книга

Жаттығу 9: Дауыссыздардың дыбысталуы

Келесі сөздердің дыбысталуы мен жазылуын салыстырыңыз:

1. балық

2. шапка

3. жүк

• Шешім:

• балық: [balaɪk]

• шапка: [ʃapka]

• жүк: [ʒyk]

Жаттығу 10: Дауыссыздардың комбинацияларын қолдану

Берілген комбинацияларды пайдаланып, сөйлем жасаңыз:

1. чаша

2. шапка

3. жүк

• Шешім: Менің чаша мен шапкам бар, жүк көтеруге көмектесемін.

0-ден А1-ке дейін, болгар тілі

• Курсты мүше еріп отыру

  ---

Алфавит және әдістері

• Кирилл жазуы
• Тұтынушылар
• Сөйлеушілер

  ---

Қоқыс және кіріспе

• Сәлеметсіз бейтерекпесіздер
• Өзіңізді таныстыру
• Сандар 0-100

  ---

Болгар әдеттері

• Болгар әдеті
• Кулинария
• Күнтізбеліктер мен малшылықтар

  ---

Сөзбен-сипаттамалар

• Жынысы
• Мысалдар
• Мынадай сансыздар

  ---

Қоңыраушылық

• Тағамдарды тапсыру
• Арнап тапсырыстар жасау
• Төлем жасау

  ---

Болгар кино мен әдебиеті

• Болгар киносы
• Болгар әдебиеті
• Әдеби таржыма

  ---

Етістіктер мен уақыт түрлері

• Көрініс уақыты
• Келісімді-келісімсіз етістіктер
• Өткен қоңыраушының уақыты

  ---

Саяхат

• Көлік
• Қонақүй ұсыну
• Бағыты бойынша сұрау

  ---

Болгар музыкасы

• Болгар жаңа музыкасы
• Дәстүрлі болгар музыкасы
• Музыка фестивалдары

  ---

Мүшелер түрлері және модальды етістіктер

• Болашақ уақыты
• Модальды етістіктер
• Шартты етістіктер

  ---

Тойлар және құттықтар

• Тамашалықтар
• Той бойынша келісім
• Діндараралық күнтізбеліктер

  ---

Болгар театры мен пәндері

• Болгар театры
• Құлақтаппа театры
• Әдеттік ойындар