Language/Bulgarian/Grammar/Past-Tense/kk
Հայերէն
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
Қазақ тілі
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Кіріспе[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Болгар тілінің грамматикасы - бұл тіл үйренушілерге болгар тілін дұрыс түсіну мен сөйлеуге көмектесетін маңызды аспект. Бүгінгі сабақта біз өткен шақтың негізгі формаларын және оның қолданылуын қарастырамыз. Өткен шақ болгар тілінде өткен уақыттағы әрекеттер мен оқиғаларды білдіру үшін қолданылады. Бұл сабақ болгар тілін үйрену жолында маңызды қадам болып табылады, себебі өткен шақтың дұрыс қолданылуы сіздің сөйлеуіңізді байытады және түсінікті етеді.
Өткен шақтың формалары[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Болгар тілінде өткен шақ үш негізгі формада кездеседі:
- Бірінші жақ (мен, біз)
- Екінші жақ (сен, сендер)
- Үшінші жақ (ол, олар)
Бұл формалар етістіктің өткен шақтағы тұлғаларына байланысты өзгереді. Енді әрбір формаға тереңірек тоқталайық.
Бірінші жақ[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Бірінші жақта өткен шақ формада өзгерістер бар. Мысалы:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Аз ходих | Az hodih | Мен бардым |
| Ние ходихме | Nie hodihme | Біз бардық |
Екінші жақ[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Екінші жақта өткен шақтың формалары да ерекшеленеді:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Ти ходи | Ti hodи | Сен бардың |
| Вие ходихте | Vie hodihte | Сендер бардыңдар |
Үшінші жақ[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Үшінші жақта формалар төмендегідей:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Той/тя/то ходи | Toy/tya/to hodи | Ол барды |
| Те ходиха | Te hodиха | Олар барды |
Өткен шақтың қолданылуы[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Өткен шақ болгар тілінде өткен оқиғаларды, тәжірибелерді және әрекеттерді сипаттау үшін қолданылады. Ол әдетте уақыт көрсеткіштерімен, мысалы, "кеше", "өткен аптада", "былтыр" сияқты сөздермен бірге қолданылады.
Мысалдар:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Аз видях филм вчера. | Az vidyah film vchera. | Мен кеше фильм көрдім. |
| Ние пътувахме миналата година. | Nie pŭtuvahme minalata godina. | Біз өткен жылы саяхат жасадық. |
Өткен шақтағы етістіктердің түрлері[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Болгар тілінде өткен шақтағы етістіктер екі негізгі түрге бөлінеді:
- Ағымдағы (несложни) етістіктер
- Сложни етістіктер
Ағымдағы етістіктер тек бір сөзден тұрады, ал сложни етістіктер екі немесе одан көп сөзден тұрады.
Ағымдағы етістіктер[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Ағымдағы етістіктердің өткен шақтағы формалары:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Аз пишех. | Az pишех. | Мен жаздым. |
| Ти четеше. | Ti cheteshe. | Сен оқыдың. |
Сложни етістіктер[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сложни етістіктердің формалары:
| Болгар | Дауыс беру | Қазақ |
|---|---|---|
| Аз съм писал. | Az sŭm pisal. | Мен жаздым. |
| Ти си четял. | Ti si chetyal. | Сен оқыдың. |
Мысалдар мен қолдану[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Болгар тіліндегі өткен шақтың толық контекстін түсіну үшін көптеген мысалдар мен қолдану сценарийлері бар. Мысалы, өткен шақта сөйлескенде, сіз "кеше не істедің?" немесе "өткен аптада не болды?" деп сұрау жасауыңыз мүмкін.
Жаттығулар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сабақта үйренгендеріңізді тексеру үшін төмендегі жаттығуларды орындаңыз.
Жаттығу 1[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төмендегі сөйлемдерді өткен шаққа айналдырыңыз:
1. Аз (барамын) →
2. Ти (жазасың) →
3. Ние (көреміз) →
Жаттығу 2[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Өткен шақтағы етістіктерді дұрыс формада жазыңыз:
1. Аз (сөйлеу) ________
2. Ти (жұмыс істеу) ________
3. Те (оқу) ________
Жаттығу 3[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Келесі сұрақтарға жауап беріңіз:
1. Кеше не істедің?
2. Өткен аптада не болды?
Жаттығу 4[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Берілген етістіктердің өткен шақ формаларын жазыңыз:
1. Ходя (бару)
2. Пиша (жазу)
3. Чета (оқу)
Жаттығу 5[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сөйлемдерді толықтырыңыз:
1. Мен кеше ________ (бару) доц.
2. Сендер ________ (көріп) ________ (фильм).
Жаттығу 6[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төмендегі сөйлемдердегі қателерді тауып, түзетіңіз:
1. Аз видяхме вчера.
2. Ние пишехме книга.
Жаттығу 7[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сұрақтарға жауап беріңіз:
1. Сен өткен жылы не істедің?
2. Олар өткен аптада не болды?
Жаттығу 8[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сөйлемдер құрастырыңыз:
1. Мен (жазу) ____________.
2. Сен (оқу) ____________.
Жаттығу 9[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Келесі етістіктерді өткен шаққа айналдырыңыз:
1. Слушам
2. Работя
Жаттығу 10[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сөйлемдерді қайта жазыңыз:
1. Мен бүгін (барамын) ____________.
2. Сен кеше (көресіз) ____________.
Шешімдер[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Мен (барамын) → Мен бардым
2. Сен (жазасың) → Сен жаздың
3. Біз (көреміз) → Біз көрдік
1. Мен сөйледім.
2. Сен жұмыс істедің.
3. Сен оқыдың.
1. Кеше мен фильм көрдім.
2. Өткен аптада мен саяхаттадым.
1. Ходих
2. Писах
3. Четох
1. Мен кеше бардым.
2. Сендер фильм көрдіңдер.
1. Мен кеше көрдім.
2. Біз кітап жаздық.
1. Мен кеше фильм көрдім.
2. Біз жаздық.
1. Мен өткен жылы саяхат жасадым.
2. Олар өткен аптада мереке болды.
1. Мен (жазу) жаздым.
2. Сен (оқу) оқыдың.
1. Слушах
2. Работих
1. Мен бүгін бардым.
2. Сен кеше көрдің.
Қорытынды[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Болгар тілінің өткен шақ формаларын түсіну және қолдану - бұл тіл үйренушілер үшін өте маңызды. Бұл сабақта біз өткен шақтың негізгі формаларын, қолданылуын, сондай-ақ жаттығулар арқылы оларды практикада қолдануды үйрендік. Енді сіз болгар тілінде өткен шақтағы сөйлемдерді сауатты құрастыра аласыз. Есіңізде болсын, практика - бұл тіл үйренудің кілті!