Language/Abkhazian/Grammar/Use-of-Verbs-in-Past-and-Future-Tenses/kk

Абхаз тілі → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Өткен және болашақ уақыттағы етістіктерді қолдану

Кіріспе

Абхаз тілінде өткен және болашақ уақыттағы етістіктерді үйрену – тілдік дағдыларды дамыту үшін өте маңызды. Бұл тақырып арқылы сіз өткен оқиғаларды сипаттап, болашақта болады деп күтілген нәрселер туралы сөйлесуді үйренесіз. Бұл сабақта біз етістіктердің формаларын, олардың құрылымын және сөйлемдерде қалай қолданылатынын қарастырамыз. Сонымен қатар, ақпаратты жақсы меңгеру үшін практикалық жаттығулар өткіземіз.

Өткен уақыттағы етістіктер

Абхаз тілінде өткен уақыттағы етістіктердің қолданылуы – өткен оқиғаларды сипаттау үшін қажет. Бұл етістіктердің формалары мен құрылымдары сіздің сөйлемдеріңізді толық және түсінікті етеді.

Өткен уақыт формасы

Етістіктің өткен уақыт формасы көбінесе "-а", "-е" немесе "-и" қосымшаларымен аяқталады. Мысалы:

аԥшра* (апшра) - «көрдім»

аҷы* (аджы) - «бардым»

Мысалдар

Абхаз тілі	Дыбыстық жазба	Қазақша
аԥшра	a-pʃra	көрдім
аҷы	a-dʒɨ	бардым
аԥшны	a-pʃnɨ	естідім
аԥшныр	a-pʃnɨr	отырдым
аҭа	a-tʰa	жаздым
аҳа	a-χa	тидім
аскъ	a-skʼ	жедім
аскъара	a-skʼara	бастым
агәы	a-ɡʲe	ойнаттым
агәыны	a-ɡʲenɨ	сөйлестім

Болашақ уақыттағы етістіктер

Болашақ уақыттағы етістіктерді қолдану – келешекте орын алатын оқиғаларды сипаттау үшін маңызды. Болашақ уақыт формалары көбінесе "-ар", "-ер" немесе "-ир" қосымшаларымен аяқталады.

Болашақ уақыт формасы

аԥшра* (апшра) - «көретін боламын»

аҷы* (аджы) - «баруға жоспарлаймын»

Мысалдар

Абхаз тілі	Дыбыстық жазба	Қазақша
аԥшра	a-pʃra	көретін боламын
аҷы	a-dʒɨ	барамын
аԥшны	a-pʃnɨ	естимін
аԥшныр	a-pʃnɨr	отырамын
аҭа	a-tʰa	жазамын
аҳа	a-χa	тиемін
аскъ	a-skʼ	жеймін
аскъара	a-skʼara	бастаймын
агәы	a-ɡʲe	ойнатамын
агәыны	a-ɡʲenɨ	сөйлесемін

Сөйлемдерде қолдану

Енді біз өткен және болашақ уақыттағы етістіктерді сөйлемдерде қалай қолданатындығымызды қарастырамыз. Мысалдар арқылы сіз сөйлемдеріңізді дұрыс құрауды үйренесіз.

Мысалдар

Сөйлем	Қазақша
Аԥшра аҭа.	Мен жаздым.
Аҷы аҳа.	Мен тидім.
Аԥшны аскъ.	Мен жедім.
Аԥшныр аҩы.	Мен отырдым.
Аԥшра аскъара.	Мен бастым.
Аскъ аԥшьра.	Мен көрдім.
Аҭа аԥшра.	Мен жазатын боламын.
Ажә аҳа.	Мен тидетін боламын.
Аскъ аскъара.	Мен бастаймын.
Агәы агәыны.	Мен сөйлесетін боламын.

Жаттығулар

Сабақтың соңында сіздің біліміңізді тексеру үшін бірнеше жаттығулар дайындадық.

Жаттығу 1: Етістіктерді толықтырыңыз

Төмендегі сөйлемдерді өткен уақыттағы етістіктермен толықтырыңыз:

1. Мен (көрдім) _____________.

2. Ол (бардым) _____________.

3. Біз (естімедік) _____________.

4. Сен (отырыңыз) _____________.

5. Олар (жаздым) _____________.

Шешімдер

1. Мен аԥшра.

2. Ол аҷы.

3. Біз аԥшныр.

4. Сен аҭа.

5. Олар аҭа.

Жаттығу 2: Болашақ уақыттағы етістіктерді жазыңыз

Төмендегі сөйлемдерді болашақ уақыттағы етістіктермен жазыңыз:

1. Мен (көретін боламын) _____________.

2. Ол (баруға жоспарлаймын) _____________.

3. Біз (естиміз) _____________.

4. Сен (отырамын) _____________.

5. Олар (жазамын) _____________.

Шешімдер

1. Мен аԥшра.

2. Ол аҷы.

3. Біз аԥшны.

4. Сен аҭа.

5. Олар аҭа.

Жаттығу 3: Сөйлемдерді аударыңыз

Төмендегі сөйлемдерді қазақ тілінен абхаз тіліне аударыңыз:

1. Мен көрдім.

2. Ол барды.

3. Біз отырдық.

4. Сен жаздың.

5. Олар естіді.

Шешімдер

1. Мен аԥшра.

2. Ол аҷы.

3. Біз аԥшныр.

4. Сен аҭа.

5. Олар аԥшны.

Жаттығу 4: Сөйлемдерді жасаңыз

Төмендегі сөздерден сөйлемдер жасаңыз:

1. Мен / жаздым / кешке.

2. Ол / барды / мектепке.

3. Біз / көрдік / фильмді.

4. Сен / отырдың / диванда.

5. Олар / естіді / жаңалықты.

Шешімдер

1. Мен кешке аҭа.

2. Ол мектепке аҷы.

3. Біз фильмді аԥшра.

4. Сен диванда аԥшныр.

5. Олар жаңалықты аԥшны.

Жаттығу 5: Болашақ уақыттағы сөйлемдер жасаңыз

Төмендегі сөздерден болашақ уақыттағы сөйлемдер жасаңыз:

1. Мен / жазамын / ертең.

2. Ол / барамын / дүкенге.

3. Біз / көретін боламыз / спектакльді.

4. Сен / отырасың / үйде.

5. Олар / естимін / жаңалықты.

Шешімдер

1. Мен ертең аҭа.

2. Ол дүкенге аҗы.

3. Біз спектакльді көретін боламыз.

4. Сен үйде атырсың.

5. Олар жаңалықты аԥшны.

Жаттығу 6: Етістіктерді сәйкестендіріңіз

Төмендегі етістіктерді өткен және болашақ уақыт формаларына сәйкестендіріңіз:

1. аԥшра

2. аҷы

3. аҭа

4. аскъ

5. агәы

Шешімдер

1. аԥшра - көрдім / көретін боламын

2. аҷы - бардым / барамын

3. аҭа - жаздым / жазамын

4. аскъ - жедім / жеймін

5. агәы - ойнаттым / ойнатамын

Жаттығу 7: Сөйлемдер құраңыз

Келесі сөздерден сөйлемдер құраңыз:

1. Мен / жедім / таңертең.

2. Ол / отырды / мектепте.

3. Біз / көрдік / кітапты.

4. Сен / жаздың / дәптерге.

5. Олар / естіді / концертте.

Шешімдер

1. Мен таңертең аскъ.

2. Ол мектепте аԥшныр.

3. Біз кітапты аԥшра.

4. Сен дәптерге аҭа.

5. Олар концертте аԥшны.

Жаттығу 8: Сөйлемдерді аяқтаңыз

Төмендегі сөйлемдерді аяқтаңыз:

1. Мен (көрген) _____________.

2. Ол (бара жатқан) _____________.

3. Біз (естіген) _____________.

4. Сен (отырып) _____________.

5. Олар (жазып) _____________.

Шешімдер

1. Мен аԥшра.

2. Ол аҷы.

3. Біз аԥшны.

4. Сен аҭа.

5. Олар аҭа.

Жаттығу 9: Сұрақтарға жауап беріңіз

Төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз:

1. Сіз (көрдіңіз) _____________?

2. Ол (барды) _____________?

3. Біз (отырамыз) _____________?

4. Сіз (жазасыз) _____________?

5. Олар (естиді) _____________?

Шешімдер

1. Мен аԥшра.

2. Ол аҷы.

3. Біз аԥшны.

4. Мен аҭа.

5. Олар аԥшны.

Жаттығу 10: Етістіктерді жазыңыз

Төмендегі етістіктерді жазыңыз:

1. Көрдім

2. Бардым

3. Жаздым

4. Отырдым

5. Естідім

Шешімдер

1. Аԥшра

2. Аҷы

3. Аҭа

4. Аԥшныр

5. Аԥшны

Абхаз тілінің 0-А1 деңгейіне дейінді курстың Мазмұны

• Курстың түсініктемесі

  ---

Абхаз тіліне таныстыру

• Абхаз тілінің әлфавиті
• Абхаз тілінің қайсысы бірмектері
• Абхаз тілінде сөз тәртібі

  ---

Өзіңізді және басқаларды таныстыру

• Сәлемдесу және ережелі сөздер
• Өзіңізді және басқаларды таныстыру
• Сан есептеу әдістерінің қолданылуы Абхаз тілінде

  ---

Абхаз тілінің шығармалары

• Абхаз тілінде «болу» және «құру» глаголдары
• Абхаз тілінде мұғалімдеу және келешектерде мекенжай туралы көрсетуге қолданылатын глаголдар

  ---

Абхаз тәрабі және келісімдері

• Абхазияда отын-айлықтар және мерекелер
• Абхаз кухнісі
• Абхаз музыкасы мен ойнатушылары

  ---

Тәжірибелік және күнделікті әрекеттер

• Уақыт таңдаулары Абхаз тілінде
• Үй жұмыстары және тазалық
• Жылу әдістері

  ---

Абхаз тілінің казіргі ретінде шығармалары

• Абхаз тілінде есім қалыптары
• Абхаз тілінде қосымша сұйықтықты ойлау

  ---

Абхаз тарихы мен географиясы

• Абхаз тарихындағы жарыс және сауалдар
• Абхазияның географиялық мәліметтері мен жер портреті
• Абхаз мәдениетінің мән-арқылы артақтары мен сәндері

  ---

Абхазиядағы тауарлар алыс-сатымы мен бизнесі

• Абхазиядағы базарларда көп қолданылатын айтулар
• Абхаз тілінде қаржыға арналған айтулар

  ---

Абхаз тілінің ішкі көрінісі

• Абхаз тілінде орналастыруға арналған айтулар
• Абхаз тілінде теріс және келесі уақытқа арналған айтулар

  ---

Абхаз фольклоры мен мифологиясы

• Абхаз мифологиясы және көркем сындары
• Абхаз традициялық киімдері

  ---

Абхазиядағы ауа райы мен жағдайы

• Ауа райы мен тоқсан туралы сипаттамалар
• Табиғи кедерлер мен жарағы ситуациялары

  ---

Абхаз тілінде есептеуғе болатын селбестер

• Абхаз тілінде уақыт артықшылары
• Абхаз тілінде салыстырулық және ең үлкен артықшылар

  ---

Абхазиядағы спорт және тынықтыру

• Абхаз традициялық спорттық ойындары
• Абхазиядағы жаңа спорт және тынықтыру

  ---

Абхазиядағы қорықтар мен денсаулық

• Әдетте көрінетін мейірімдер және етідігі денсаулық заңнамалары
• Денсаулықты қалай сақтауға болады?

Басқа сабақтар

• 0-А1 курсы → Грамматика → Абхаз тілінің жеке көзірегі
• Курс 0 до А1 → Грамматика → Абхазская азбука
• Курс 0 до A1 → Грамматика → Порядок слов в абхазском языке
• 0 to A1 Course
• 0-А1 Курстары → Тілдік → Абхаз тілінде 'болу' және 'егіздеу' етістігі