Language/Abkhazian/Grammar/The-Abkhazian-Alphabet/kk

Абхаз тілі → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Абхаз тілінің әлфавиті

Кіріспе

Абхаз тілі — Кавказдың әсем аймағында, Абхазияда сөйлейтін халықтың тілі. Бұл тілдің құрылысы мен байлығы оны үйренуге қызықты етеді. Бүгінгі сабақта біз Абхаз тілінің 62 әрпін және олардың дыбысталуын үйренеміз. Әліпби — тілдің негізі, ол арқылы біз сөздерді құрастырып, өз ойымызды жеткізе аламыз. Сондықтан, әріптерді дұрыс меңгеру — тіл үйренудегі алғашқы қадам.

Сабақтың құрылымы:

• Абхаз тілі әлфавитінің жалпы шолуы

• Әр әріптің дыбысталуы мен мысалдары

• Тапсырмалар мен жаттығулар

Абхаз тілі әлфавитінің жалпы шолуы

Абхаз тілі 62 әріптен тұрады, олар әр түрлі дыбыстарды білдіреді. Әр әріптің өзіне тән дыбысталу ерекшелігі бар, бұл оны үйренуді қызықты әрі қиын етеді. Біз әрбір әріпті, оның дыбысталуы мен мысалдарымен бірге қарастырамыз.

Абхаз тілі әлфавиті

Абхаз тілі	Дыбысталуы	Қазақша аударма
А	[a]	а
Б	[b]	б
В	[v]	в
Г	[g]	г
Д	[d]	д
Е	[e]	е
Ж	[ʒ]	ж
З	[z]	з
И	[i]	и
Й	[j]	й
К	[k]	к
Л	[l]	л
М	[m]	м
Н	[n]	н
О	[o]	о
П	[p]	п
Р	[r]	р
С	[s]	с
Т	[t]	т
У	[u]	у
Ф	[f]	ф
Х	[χ]	х
Ц	[ts]	ц
Ч	[tʃ]	ч
Ш	[ʃ]	ш
Щ	[ʃtʃ]	щ
Ь	[']	жұмсақ белгі
Ы	[ɨ]	ы
Э	[ɛ]	э
Ю	[ju]	ю
Я	[ja]	я

Әр әріптің дыбысталуы мен мысалдары

Енді әр әріпті тереңірек қарастырайық. Әр әріптің дыбысталуы мен оның қолданыс мысалдары төменде көрсетілген.

А – Әріп

• Дыбысталуы: [a]

• Мысал: «Аба» (ағасы) – [aˈba]

Б – Әріп

• Дыбысталуы: [b]

• Мысал: «Баг» (көп) – [baɡ]

В – Әріп

• Дыбысталуы: [v]

• Мысал: «Вала» (жақсы) – [ˈvala]

Г – Әріп

• Дыбысталуы: [g]

• Мысал: «Ги» (жүрек) – [ɡi]

Д – Әріп

• Дыбысталуы: [d]

• Мысал: «Дара» (жалғыз) – [ˈdara]

Е – Әріп

• Дыбысталуы: [e]

• Мысал: «Ена» (жол) – [ˈena]

Ж – Әріп

• Дыбысталуы: [ʒ]

• Мысал: «Жа» (мен) – [ʒa]

З – Әріп

• Дыбысталуы: [z]

• Мысал: «Зыр» (жоғары) – [zyr]

И – Әріп

• Дыбысталуы: [i]

• Мысал: «Ика» (бала) – [iˈka]

Й – Әріп

• Дыбысталуы: [j]

• Мысал: «Йи» (жақында) – [ji]

К – Әріп

• Дыбысталуы: [k]

• Мысал: «Кам» (таза) – [kam]

Л – Әріп

• Дыбысталуы: [l]

• Мысал: «Ла» (жер) – [la]

М – Әріп

• Дыбысталуы: [m]

• Мысал: «Ми» (суда) – [mi]

Н – Әріп

• Дыбысталуы: [n]

• Мысал: «Ни» (жер) – [ni]

О – Әріп

• Дыбысталуы: [o]

• Мысал: «Ол» (ол) – [ol]

П – Әріп

• Дыбысталуы: [p]

• Мысал: «Пи» (тек) – [pi]

Р – Әріп

• Дыбысталуы: [r]

• Мысал: «Ри» (жылы) – [ri]

С – Әріп

• Дыбысталуы: [s]

• Мысал: «Си» (тез) – [si]

Т – Әріп

• Дыбысталуы: [t]

• Мысал: «Ти» (тек) – [ti]

У – Әріп

• Дыбысталуы: [u]

• Мысал: «Уа» (күшті) – [ua]

Ф – Әріп

• Дыбысталуы: [f]

• Мысал: «Фи» (аналық) – [fi]

Х – Әріп

• Дыбысталуы: [χ]

• Мысал: «Ха» (жарқын) – [χa]

Ц – Әріп

• Дыбысталуы: [ts]

• Мысал: «Циа» (тиесілі) – [tsia]

Ч – Әріп

• Дыбысталуы: [tʃ]

• Мысал: «Чи» (жақсы) – [tʃi]

Ш – Әріп

• Дыбысталуы: [ʃ]

• Мысал: «Ши» (қатты) – [ʃi]

Щ – Әріп

• Дыбысталуы: [ʃtʃ]

• Мысал: «Щи» (күшті) – [ʃtʃi]

Ь – Әріп

• Дыбысталуы: [']

• Мысал: «Мь» (жұмсақ) – [mʲ]

Ы – Әріп

• Дыбысталуы: [ɨ]

• Мысал: «Ыра» (кешірім) – [ɨˈra]

Э – Әріп

• Дыбысталуы: [ɛ]

• Мысал: «Эна» (жақсы) – [ˈɛna]

Ю – Әріп

• Дыбысталуы: [ju]

• Мысал: «Юра» (жер) – [ˈjura]

Я – Әріп

• Дыбысталуы: [ja]

• Мысал: «Яра» (жарық) – [ˈjara]

Тапсырмалар мен жаттығулар

Сабақтың соңында, біз үйренгенімізді тексеру үшін бірнеше жаттығулар орындап көрейік.

1. Әріптерді сәйкестендіру: Төмендегі әріптермен олардың дыбысталуларын сәйкестендіріңіз.

• А, Б, В, Г, Д

• [a], [b], [v], [g], [d]

Шешім:

• А - [a]

• Б - [b]

• В - [v]

• Г - [g]

• Д - [d]

2. Мысалдармен толықтыру: Төмендегі сөздерді толықтырыңыз.

• Аба - ______

• Баг - ______

• Вала - ______

Шешім:

• Аба - [aˈba]

• Баг - [baɡ]

• Вала - [ˈvala]

3. Сөздерді жазу: Абхаз әріптерімен келесі сөздерді жазыңыз.

• "Жақсы"

• "Күшті"

Шешім:

• "Жақсы" - Жа

• "Күшті" - Уа

4. Дыбысталуын жазу: Төмендегі сөздердің дыбысталуларын жазыңыз.

• "Ика"

• "Ри"

Шешім:

• "Ика" - [iˈka]

• "Ри" - [ri]

5. Әріптерді тану: Төмендегі әріптерді оқыңыз.

• Й, Л, М, Н, О

Шешім:

• Й - [j], Л - [l], М - [m], Н - [n], О - [o]

6. Сөздер мен аударма: Төмендегі абхаз сөздерін қазақшаға аударыңыз.

• "Дара", "Жа", "Ха"

Шешім:

• "Дара" - жалғыз

• "Жа" - мен

• "Ха" - жарқын

7. Сөйлем құру: Төмендегі әріптерден сөйлем құрыңыз.

• А, Б, В

• (мысалы: "Аба Баг Вала")

8. Сөздерді сәйкестендіру: Сөздерді дыбысталуларымен сәйкестендіріңіз.

• "Баг" - [baɡ]

• "Вала" - [ˈvala]

9. Сөздерді жазыңыз: Төмендегі сөздерді абхаз әріптерімен жазыңыз.

• "Ни", "Уа"

Шешім:

• "Ни" - [ni]

• "Уа" - [ua]

10. Дыбысталуын анықтау: Төмендегі сөздердің дыбысталуларын анықтаңыз.

• "Чи", "Эна"

Шешім:

• "Чи" - [tʃi]

• "Эна" - [ˈɛna]

Абхаз тілінің 0-А1 деңгейіне дейінді курстың Мазмұны

• Курстың түсініктемесі

  ---

Абхаз тіліне таныстыру

• Абхаз тілінің әлфавиті
• Абхаз тілінің қайсысы бірмектері
• Абхаз тілінде сөз тәртібі

  ---

Өзіңізді және басқаларды таныстыру

• Сәлемдесу және ережелі сөздер
• Өзіңізді және басқаларды таныстыру
• Сан есептеу әдістерінің қолданылуы Абхаз тілінде

  ---

Абхаз тілінің шығармалары

• Абхаз тілінде «болу» және «құру» глаголдары
• Абхаз тілінде мұғалімдеу және келешектерде мекенжай туралы көрсетуге қолданылатын глаголдар

  ---

Абхаз тәрабі және келісімдері

• Абхазияда отын-айлықтар және мерекелер
• Абхаз кухнісі
• Абхаз музыкасы мен ойнатушылары

  ---

Тәжірибелік және күнделікті әрекеттер

• Уақыт таңдаулары Абхаз тілінде
• Үй жұмыстары және тазалық
• Жылу әдістері

  ---

Абхаз тілінің казіргі ретінде шығармалары

• Абхаз тілінде есім қалыптары
• Абхаз тілінде қосымша сұйықтықты ойлау

  ---

Абхаз тарихы мен географиясы

• Абхаз тарихындағы жарыс және сауалдар
• Абхазияның географиялық мәліметтері мен жер портреті
• Абхаз мәдениетінің мән-арқылы артақтары мен сәндері

  ---

Абхазиядағы тауарлар алыс-сатымы мен бизнесі

• Абхазиядағы базарларда көп қолданылатын айтулар
• Абхаз тілінде қаржыға арналған айтулар

  ---

Абхаз тілінің ішкі көрінісі

• Абхаз тілінде орналастыруға арналған айтулар
• Абхаз тілінде теріс және келесі уақытқа арналған айтулар

  ---

Абхаз фольклоры мен мифологиясы

• Абхаз мифологиясы және көркем сындары
• Абхаз традициялық киімдері

  ---

Абхазиядағы ауа райы мен жағдайы

• Ауа райы мен тоқсан туралы сипаттамалар
• Табиғи кедерлер мен жарағы ситуациялары

  ---

Абхаз тілінде есептеуғе болатын селбестер

• Абхаз тілінде уақыт артықшылары
• Абхаз тілінде салыстырулық және ең үлкен артықшылар

  ---

Абхазиядағы спорт және тынықтыру

• Абхаз традициялық спорттық ойындары
• Абхазиядағы жаңа спорт және тынықтыру

  ---

Абхазиядағы қорықтар мен денсаулық

• Әдетте көрінетін мейірімдер және етідігі денсаулық заңнамалары
• Денсаулықты қалай сақтауға болады?