Language/Abkhazian/Grammar/Adjectival-Agreement-in-Abkhazian/kk

Абхаз тілі → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Абхаз тілінде сын есімдердің келісімі

Кіріспе

Сәлем, достар! Бүгінгі сабағымызда біз Абхаз тіліндегі сын есімдердің келісімі туралы сөйлесеміз. Сын есімдер мен зат есімдердің арасында келісім болу керек. Яғни, зат есімнің жынысы, саны, және анимациясы сын есімнің формасына әсер етеді. Бұл өте маңызды, себебі дұрыс сөйлеу мен жазу үшін бұл ережелерді білу керек. Сабақ барысында біз осы ережелердің негіздерін түсінеміз, көптеген мысалдар келтіріп, жаттығулар жасаймыз.

Абхаз тілінде сын есімдердің келісімі

Сын есімдер зат есімдермен келісу үшін бірнеше факторларды ескеру керек. Олардың ішінде:

• Зат есімнің жынысы (ер, әйел, бейтарап)

• Зат есімнің саны (бір, көп)

• Зат есімнің анимациясы (жанды, жансыз)

Зат есімнің жынысы

Абхаз тілінде зат есімдердің жынысы ережелері өте маңызды. Мысалы:

• Ер жынысты зат есімдерге сәйкес сын есімдер.

• Әйел жынысты зат есімдерге сәйкес сын есімдер.

Зат есімнің саны

Зат есімнің саны сын есімдердің формасына әсер етеді. Бір зат есімге қатысты сын есім мен көп зат есімге қатысты сын есімдердің формалары әртүрлі болады.

Зат есімнің анимациясы

Зат есімнің анимациясы (жанды немесе жансыз) сын есімдердің келісіміне әсер етеді. Мысалы, жанды зат есімдерге қолданылатын сын есімдер мен жансыз зат есімдерге қолданылатын сын есімдер әртүрлі.

Мысалдар

Келесі кестеде сын есімдер мен зат есімдердің келісімі бойынша мысалдар келтірілген.

Абхаз тілі	Дыбыстық жазу	Қазақ тілі
aӡa	aʒa	үлкен
aӡa nо	aʒa nɔ	үлкен әйел
aӡa nоk	aʒa nɔk	үлкен ер
aӡa nоkы	aʒa nɔkɨ	үлкен ерлер
aӡa nоr	aʒa nɔr	үлкен жансыз
aӡa nоrы	aʒa nɔrɨ	үлкен жансыздар
t’it’it	tʲitʲit	кішкентай
t’it’it nо	tʲitʲit nɔ	кішкентай әйел
t’it’it nоk	tʲitʲit nɔk	кішкентай ер
t’it’it nоkы	tʲitʲit nɔkɨ	кішкентай ерлер

Сын есімдердің келісімі бойынша ереже

Сын есімдердің келісімі ережесін келесі түрде сипаттауға болады:

1. Зат есімнің жынысын анықтаңыз.

2. Зат есімнің санына назар аударыңыз.

3. Зат есімнің анимациясын тексеріңіз.

4. Сын есімді сол ережелерге сәйкес таңдаңыз.

Жаттығулар

Сабақта алған білімдерімізді бекіту үшін жаттығулар жасайық. Төмендегі тапсырмаларды орындап, сын есімдер мен зат есімдерді дұрыс келісімде жазыңыз.

Жаттығу 1

Төмендегі зат есімдермен сәйкес сын есімді жазыңыз:

1. aӡa (үлкен) - ________

2. t’it’it (кішкентай) - ________

3. nо (әйел) - ________

4. nоk (ер) - ________

Жаттығу 2

Сын есімдерді берілген зат есімдермен келісімде жазыңыз. Мысалы, "үлкен ер" (aӡa nоk):

1. үлкен әйел - ________

2. үлкен жансыз - ________

3. кішкентай ер - ________

4. кішкентай әйел - ________

Жаттығу 3

Сын есімдердің жынысы мен санына байланысты өзгеруін тексеріңіз. Төмендегі мысалдарды толықтырыңыз:

1. aӡa (үлкен) - ________ (әйел)

2. aӡa (үлкен) - ________ (жансыз)

3. t’it’it (кішкентай) - ________ (ер)

4. t’it’it (кішкентай) - ________ (жансыз)

Шешімдер және түсініктемелер

Жаттығулардың шешімдері мен түсініктемелері:

Жаттығу 1

• 1. aӡa nо (үлкен әйел) - "үлкен"

• 2. t’it’it nо (кішкентай әйел) - "кішкентай"

• 3. nо (әйел) - "әйел"

• 4. nоk (ер) - "ер"

Жаттығу 2

• 1. aӡa nо (үлкен әйел) - "үлкен әйел"

• 2. aӡa nоr (үлкен жансыз) - "үлкен жансыз"

• 3. t’it’it nоk (кішкентай ер) - "кішкентай ер"

• 4. t’it’it nо (кішкентай әйел) - "кішкентай әйел"

Жаттығу 3

• 1. aӡa nо (үлкен әйел) - "үлкен"

• 2. aӡa nоr (үлкен жансыз) - "үлкен"

• 3. t’it’it nоk (кішкентай ер) - "кішкентай"

• 4. t’it’it nоr (кішкентай жансыз) - "кішкентай"

Қорытынды

Бүгінгі сабақта біз Абхаз тіліндегі сын есімдердің келісімін үйрендік. Сын есімдер мен зат есімдердің жынысы, саны, және анимациясы маңызды рөл атқарады. Сабақ барысында көптеген мысалдар келтіріп, жаттығулар жасадық. Сіздерге білімдеріңізді бекіту үшін әрі қарай жаттығуларды орындауды ұсынамын. Есіңізде болсын, тәжірибе – жетістікке жетудің кілті!

Абхаз тілінің 0-А1 деңгейіне дейінді курстың Мазмұны

• Курстың түсініктемесі

  ---

Абхаз тіліне таныстыру

• Абхаз тілінің әлфавиті
• Абхаз тілінің қайсысы бірмектері
• Абхаз тілінде сөз тәртібі

  ---

Өзіңізді және басқаларды таныстыру

• Сәлемдесу және ережелі сөздер
• Өзіңізді және басқаларды таныстыру
• Сан есептеу әдістерінің қолданылуы Абхаз тілінде

  ---

Абхаз тілінің шығармалары

• Абхаз тілінде «болу» және «құру» глаголдары
• Абхаз тілінде мұғалімдеу және келешектерде мекенжай туралы көрсетуге қолданылатын глаголдар

  ---

Абхаз тәрабі және келісімдері

• Абхазияда отын-айлықтар және мерекелер
• Абхаз кухнісі
• Абхаз музыкасы мен ойнатушылары

  ---

Тәжірибелік және күнделікті әрекеттер

• Уақыт таңдаулары Абхаз тілінде
• Үй жұмыстары және тазалық
• Жылу әдістері

  ---

Абхаз тілінің казіргі ретінде шығармалары

• Абхаз тілінде есім қалыптары
• Абхаз тілінде қосымша сұйықтықты ойлау

  ---

Абхаз тарихы мен географиясы

• Абхаз тарихындағы жарыс және сауалдар
• Абхазияның географиялық мәліметтері мен жер портреті
• Абхаз мәдениетінің мән-арқылы артақтары мен сәндері

  ---

Абхазиядағы тауарлар алыс-сатымы мен бизнесі

• Абхазиядағы базарларда көп қолданылатын айтулар
• Абхаз тілінде қаржыға арналған айтулар

  ---

Абхаз тілінің ішкі көрінісі

• Абхаз тілінде орналастыруға арналған айтулар
• Абхаз тілінде теріс және келесі уақытқа арналған айтулар

  ---

Абхаз фольклоры мен мифологиясы

• Абхаз мифологиясы және көркем сындары
• Абхаз традициялық киімдері

  ---

Абхазиядағы ауа райы мен жағдайы

• Ауа райы мен тоқсан туралы сипаттамалар
• Табиғи кедерлер мен жарағы ситуациялары

  ---

Абхаз тілінде есептеуғе болатын селбестер

• Абхаз тілінде уақыт артықшылары
• Абхаз тілінде салыстырулық және ең үлкен артықшылар

  ---

Абхазиядағы спорт және тынықтыру

• Абхаз традициялық спорттық ойындары
• Абхазиядағы жаңа спорт және тынықтыру

  ---

Абхазиядағы қорықтар мен денсаулық

• Әдетте көрінетін мейірімдер және етідігі денсаулық заңнамалары
• Денсаулықты қалай сақтауға болады?

Басқа сабақтар

• Курс 0-А1 → Грамматика → Использование глаголов в прошедшем и будущем времени
• 0 to A1 Course
• 0-А1 Курстары → Тілдік → Абхаз тілінде 'болу' және 'егіздеу' етістігі
• Курс 0 до А1 → Грамматика → Абхазская азбука
• Курс 0 до A1 → Грамматика → Порядок слов в абхазском языке
• 0-А1 курсы → Грамматика → Абхаз тілінің жеке көзірегі
• 0 до А1 курс → Грамматика → Падежи в абхазском языке