Language/Abkhazian/Grammar/Word-Order-in-Abkhazian/kk
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
Қазақ тілі
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Кіріспе[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Абхаз тілі – бұл бай әрі қызықты тіл, оның грамматикасы мен құрылымы ерекше. Бүгін біз абхаз тіліндегі сөз тәртібін қарастырамыз, себебі бұл тілде сөйлеуді үйренудің негізгі негізі. Сөздердің тәртібі сөйлемнің мағынасын анықтайды, сондықтан оны дұрыс түсіну маңызды.
Сіздер бүгінгі сабақта:
- Сөйлемдердің құрылымын
- Қарапайым сұрақтар мен мәлімдемелерді қалай құру керектігін үйренесіздер.
Абхаз тіліндегі сөйлем құрылымы[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Абхаз тіліндегі сөз тәртібі көбінесе SVO (субъект – етістік – объект) тәртібіне негізделеді. Яғни, сөйлем алдымен субъект, содан кейін етістік және соңында объекттен тұрады.
Мысалдар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Мысал ретінде, төмендегі кестені қарастырайық:
| Абхаз тілі | Дауыс беру | Қазақша |
|---|---|---|
| Иа дзы хьэмык | ia dzy khymyk | Мен кітап оқимын |
| Иа ащыхьэ | ia ashykh | Мен жүгіріп жүрмін |
| Иа жьфэ | ia zhfe | Мен тамақ жеймін |
| Иа мэфын | ia mefyn | Мен танысыммен кездесемін |
Сөйлемнің құрылымы мен сөз тәртібін түсіну үшін, әрбір элементтің орнын дұрыс белгілеу керек. Мысалы, "Мен кітап оқимын" сөйлемінде "Мен" (субъект), "оқимын" (етістік), "кітап" (объект) бар.
Қарапайым сұрақтар құру[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Абхаз тілінде сұрақтарды құру үшін, кейбір сөздерді ғана өзгерту керек. Сұрау сөздері сөйлемнің басында немесе соңында болуы мүмкін.
Мысалдар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төменде сұрақтарды құрудың мысалдары:
| Абхаз тілі | Дауыс беру | Қазақша |
|---|---|---|
| Иа дзы хьэмык? | ia dzy khymyk? | Мен кітап оқимын ба? |
| Иа ащыхьэ? | ia ashykh? | Мен жүгіріп жүрмін бе? |
| Иа жьфэ? | ia zhfe? | Мен тамақ жеймін бе? |
| Иа мэфын? | ia mefyn? | Мен танысыммен кездесемін бе? |
Сұрақтарды құру кезінде, "ба?" немесе "бе?" қосу арқылы сөйлемді сұраққа айналдырамыз.
Тапсырмалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Енді сіздер алған білімдеріңізді практикада қолдану үшін бірнеше тапсырмалар орындайық.
Тапсырма 1: Сөйлемдерді толықтыру[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төмендегі сөйлемдерді толықтырып, абхаз тілінде дұрыс құрылымда жазыңыз.
1. Иа дзы __________ (жазу)
2. Иа __________ (жүгіру) дзы.
3. Иа __________ (тамақ) жеймін.
Тапсырма 2: Сұрақтар құру[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төмендегі сөйлемдерді сұраққа айналдырыңыз.
1. Иа дзы хьэмык
2. Иа ащыхьэ
3. Иа жьфэ
Тапсырма 3: Сөйлемдерді аудару[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Келесі сөйлемдерді абхаз тіліне аударыңыз.
1. Мен оқуым керек.
2. Мен спортпен айналысамын.
3. Мен досыммен кездесемін.
Тапсырма 4: Сұрақтарға жауап беру[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.
1. Иа дзы хьэмык?
2. Иа ащыхьэ?
3. Иа жьфэ?
Тапсырма 5: Сөйлемдер құру[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Сөздерден сөйлемдер құруыңыз керек:
- Иа, дзы, кітап, оқимын
- Иа, жүгіру, дзы
- Иа, тамақ, жеймін
Шешімдер[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Тапсырмалардың шешімдері:
Шешім 1[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Иа дзы хьэмык (жазу) → Иа дзы хьэмык.
2. Иа ащыхьэ (жүгіру) дзы → Иа ащыхьэ дзы.
3. Иа жьфэ (тамақ) жеймін → Иа жьфэ жеймін.
Шешім 2[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Иа дзы хьэмык? → Иа дзы хьэмык?
2. Иа ащыхьэ? → Иа ащыхьэ?
3. Иа жьфэ? → Иа жьфэ?
Шешім 3[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Иа дзы хьэмык → Иа дзы хьэмык.
2. Иа ащыхьэ → Иа ащыхьэ.
3. Иа жьфэ → Иа жьфэ.
Шешім 4[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Иа дзы хьэмык? → Иа дзы хьэмык.
2. Иа ащыхьэ? → Иа ащыхьэ.
3. Иа жьфэ? → Иа жьфэ.
Шешім 5[өңдеу | қайнарын өңдеу]
1. Иа дзы хьэмык оқимын.
2. Иа дзы жүгіремін.
3. Иа дзы тамақ жеймін.