Language/Mandarin-chinese/Vocabulary/Numbers-and-Counters/kk

Мандарин тілі → Сөздік → 0-ден A1 деңгейіне дейін → Сандар мен саншылқтар

Кіріспе

Сандар мен саншылқтар — мандарин тілінде өте маңызды тақырып. Олар күнделікті өмірде, саудада, уақытыңызды белгілеуде және көп нәрседе қолданылады. Сандарды дұрыс білу, тілді меңгеру барысында сізге көп көмек береді. Бүгінгі сабақта біз мандарин тіліндегі сандар мен саншылқтардың құрылымын, қолданылуын, ережелерін және мысалдарын қарастырамыз. Сабақтың соңында сіздер практикалық тапсырмалар орындап, алған білімдеріңізді қолдану мүмкіндігіне ие боласыздар.

Сандар

Мандарин тіліндегі сандар, негізінен, ондық жүйеге негізделген. Яғни, біз 1-ден 10-ға дейінгі сандарды, содан кейін 11-ден 99-ға дейінгі сандарды қарастырамыз. Келесі кестеде 1-ден 10-ға дейінгі сандар мен олардың казах тіліндегі аудармасы берілген:

Мандарин тілі	Оқу	Қазақша
一 (yī)	[i˥]	Бір
二 (èr)	[aɻ˥˩]	Екі
三 (sān)	[san˥]	Үш
四 (sì)	[sɨ˥]	Төрт
五 (wǔ)	[u˨˩]	Бес
六 (liù)	[ljow˥]	Алты
七 (qī)	[tɕʰi˥]	Жеті
八 (bā)	[pa˥]	Сегіз
九 (jiǔ)	[tɕjow˨˩]	Тоғыз
十 (shí)	[ʂɨ˨˩]	Он

Сандарды құрастыру ережелері

Сандарды айту кезінде мандарин тілінде бірнеше ережелер бар:

1. Ондық сандар: 11-ден 19-ға дейінгі сандар "он" (十) сөзінің алдында санды айту арқылы жасалады. Мысалы:

• 11: 十一 (shí yī) - он бір

• 12: 十二 (shí èr) - он екі

2. Келесі ондық сандар: 20-дан 99-ға дейінгі сандар "жүз" (百) немесе "мың" (千) сөздерімен бірге айтылады. Мысалы:

• 20: 二十 (èr shí) - жиырма

• 21: 二十一 (èr shí yī) - жиырма бір

Келесі кестеде 11-ден 20-ға дейінгі сандардың мысалдары берілген:

Мандарин тілі	Оқу	Қазақша
十一 (shí yī)	[ʂɨ˨˩ i˥]	Он бір
十二 (shí èr)	[ʂɨ˨˩ aɻ˥˩]	Он екі
十三 (shí sān)	[ʂɨ˨˩ san˥]	Он үш
十四 (shí sì)	[ʂɨ˨˩ sɨ˥]	Он төрт
十五 (shí wǔ)	[ʂɨ˨˩ u˨˩]	Он бес
十六 (shí liù)	[ʂɨ˨˩ ljow˥]	Он алты
十七 (shí qī)	[ʂɨ˨˩ tɕʰi˥]	Он жеті
十八 (shí bā)	[ʂɨ˨˩ pa˥]	Он сегіз
十九 (shí jiǔ)	[ʂɨ˨˩ tɕjow˨˩]	Он тоғыз
二十 (èr shí)	[aɻ˥˩ ʂɨ˨˩]	Жиырма

Саншылқтар

Мандарин тілінде саншылқтар (量词, liàngcí) сандармен бірге қолданылады. Олар заттың санын, мөлшерін немесе түрін көрсету үшін қажет. Мысалы, "个" (gè) - жалпы заттарды санау үшін, "本" (běn) - кітаптарды санау үшін, "张" (zhāng) - қағаз немесе үстелдерді санау үшін қолданылады.

Саншылқтардың кейбір мысалдары:

1. 个 (gè) - жалпы заттар үшін

2. 本 (běn) - кітаптар үшін

3. 张 (zhāng) - қағаз, үстелдер үшін

4. 只 (zhī) - жануарлар үшін

5. 辆 (liàng) - көліктер үшін

Келесі кестеде саншылқтардың мысалдары мен олардың қолданылуын қарастырамыз:

Мандарин тілі	Оқу	Қазақша
一个人 (yí gè rén)	[i˥ kɤ˥˩ ʐən˥]	Бір адам
两本书 (liǎng běn shū)	[ljɑŋ˥˩ pən˨˩ ʂu˥]	Екі кітап
三张桌子 (sān zhāng zhuōzi)	[san˥ tɕʰɑŋ˥˩ tʂu̯ɔ˥ tsɨ]	Үш үстел
四只猫 (sì zhī māo)	[sɨ˥ ʈʂɨ˥˩ mɑʊ̯]	Төрт мысық
五辆车 (wǔ liàng chē)	[u˨˩ ljɑŋ˥ tʂʰɤ]	Бес көлік

Практикалық тапсырмалар

Сабақтың соңында алған білімдеріңізді тексеру үшін бірнеше тапсырмалар орындап көреміз.

Тапсырма 1: Сандарды аудару

Сізге берілген сандарды мандарин тілінде аударыңыз:

1. 5

2. 12

3. 21

Тапсырма 2: Саншылқтарды қолдану

Келесі сөйлемдерге саншылқты қосып жазыңыз:

1. Менде ___ кітап бар.

2. Бізде ___ мысық бар.

3. Сізде ___ үстел бар.

Тапсырма 3: Сандарды жинау

Келесі сандарды жинап, мандарин тілінде жазыңыз:

1. 3 + 4 =

2. 10 - 2 =

3. 5 x 2 =

Тапсырма 4: Сандарды сәйкестендіру

Келесі сандарды мандарин тіліндегі аудармасымен сәйкестендіріңіз:

• 8:

• 14:

• 20:

Тапсырма 5: Сөйлемдер құрастыру

Төмендегі сандарды пайдаланып, сөйлемдер құрастырыңыз:

1. 3 кітап

2. 5 мысық

3. 10 үстел

Тапсырма 6: Сандарды айту

Сандарыңызды дауыстап айтыңыз:

1. 1

2. 7

3. 9

Тапсырма 7: Саншылқтарды сәйкестендіру

Келесі заттарға сәйкес саншылқтарды жазыңыз:

• Кітап:

• Үстел:

• Мысық:

Тапсырма 8: Сандарды салыстыру

Төмендегі сандарды салыстырып, үлкенін жазыңыз:

1. 7 және 5

2. 12 және 14

3. 20 және 15

Тапсырма 9: Сөйлемдердегі сандарды табу

Келесі сөйлемдерде сандарды табыңыз:

1. Менде үш кітап бар.

2. Бізде бес мысық бар.

Тапсырма 10: Сандарды тыңдау

Сізге айтылған сандарды жазыңыз:

1. Он екі

2. Жиырма бес

3. Төрт

Тапсырмалардың шешімі

1. 5: 五 (wǔ)

2. 12: 十二 (shí èr)

3. 21: 二十一 (èr shí yī)

1. Менде 一本书 (yī běn shū) кітап бар.

2. Бізде 两只猫 (liǎng zhī māo) мысық бар.

3. Сізде 三张桌子 (sān zhāng zhuōzi) үстел бар.

1. 3 + 4 = 七 (qī)

2. 10 - 2 = 八 (bā)

3. 5 x 2 = 十 (shí)

• 8: 八 (bā)

• 14: 十四 (shí sì)

• 20: 二十 (èr shí)

1. Менде 三本书 (sān běn shū) кітап бар.

2. Бізде 五只猫 (wǔ zhī māo) мысық бар.

3. Сізде 十张桌子 (shí zhāng zhuōzi) үстел бар.

1. 一 (yī)

2. 七 (qī)

3. 九 (jiǔ)

• Кітап: 本 (běn)

• Үстел: 张 (zhāng)

• Мысық: 只 (zhī)

1. 7 > 5

2. 14 > 12

3. 20 > 15

1. Үш

2. Бес

1. 十二 (shí èr)

2. 二十五 (èr shí wǔ)

3. 四 (sì)

Mandarin Chinese Course - 0 және A1-ге дейін

• Курстық тақырыбын бақылау

  ---

Пиньин және Тоны

• Пиньин кірістіруі
• Тоны кірістіру
• Тонының жігерімділігі

  ---

Сәлемдесу және сымбатты айту

• Достарға сәлемдесу
• Бастапқы айтысуға арналған сөздер
• Сандар мен саншылқтар

  ---

Тақырыптық өсу және сөйлемдің тарыбы

• Пішін-қоса-мазмұн құрылысы
• Сұрау сөздері мен сұрау құрылысы
• Сипаттамалар және қосымша сөздер
• Қайталанбау мен байланыс сөздері
• Зертханалық тасымалдар және құрастыру тасымалдары

  ---

Күнә және қалыпты айту сәулеттері

• Жол беру ережелеріне сұрау
• Ауызсыз алғыс қылу және ішу
• Сатып алу және торга
• Жол және саяхат
• Төтеншілер мен медициналық жәрдем

  ---

Шынай күнтізбеліктері мен салт-дәстүрлері

• Жаздың мейрамы және Чунь ині
• Орта Осымның мейрамы және ай-пішектер
• Дракон қаясы және кемші әсемдігі
• Екі екінші мейрамы және Чуньян сыйындысы рулеті

  ---

Серіктестер мен теріс атылулары

• Жұмыс туралы және мамандықтар
• Шөпшіліктер және қасиеттер
• Еркіндіктер және сезімдер

  ---

Шынай әдебиеті мен майстықтар

• Шынай әдебиеті мен сурет-саздық
• Шынай опера мен драмасы
• Шынай жуасы мен үлгілері

  ---

Теңесілді және ең бірінше

• Теңесімімен толықтыру және пайдалану
• Ең біріншелігімен толықтыру және пайдалану

  ---

Қалалар, елдер және туристік мекенжайлар

• Қытай және әлем қалалары
• Ел атаулары және мемлекеттіктықтар
• Ұнтық мекенжайлар және жол құралдары

  ---

Заманауи Шынай және ағылшын тарихы

• Қытай экономикасы және бизнес мандықтары
• Шынай сән игілігі және зерттеулері
• Қазіргі жағдайлар және Шынайдан артықтықтар

Басқа сабақтар

• 0-А1 курстары → Лексика → Сауда және талқылау
• 0-А1 Деңгейі → Лексика → Туристік мекенжайлар мен тасымалдау
• 0-А1 Курсы → Сөздік → Ертең тынығулар мен тәсірлер
• Count from 1 to 10
• 0 до A1 Курсы → Vocabulary → Китай және Халықаралық Қалалар
• 0-А1 Курстары → Лексика → Адамдарға сәлем беру
• 0-А1 Курсы → Лексикасы → Келесі жұмыстар мен профессиялар
• 0-А1 Курстары → Лексика → Музыка және Кино
• 0-ден A1-ке дейінгі курстар → Сөздік → Ел атаулары мен ұлттары
• 0-А1 курстары → Лексика → Жол тауысу
• 0-А1 курстары → Сөздік → Спорт және жүйрікті
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Лексика → Негізгі айтыс
• 0-ден A1-ке дейінгі курстар → Лексика → Төтеншілік және медициналық көмек
• 0-ден А1-ге дейінгі курстар → Сөз топтары → Транспорт және Саяхат