Language/Kazakh/Grammar/Instrumental-Case/az
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Giriş[redaktə | mənbəni redaktə et]
Kazax dili, Mərkəzi Asiyada özünəməxsus bir linqvistik xəzinəyə sahibdir. Bu dilin qrammatikası, dilin dərinliyini və zənginliyini anlamaqda bizə kömək edir. Alət halları, yəni instrumental case, bir şeyin necə edildiyini, hansı vasitə ilə həyata keçirildiyini ifadə etmək üçün istifadə olunur. Bu dərs, Kazax dilində alət halları ilə tanış olmağınıza və onları necə düzgün istifadə edəcəyinizi öyrənməyinizə kömək edəcək.
Bu dərs boyunca aşağıdakı mövzuları əhatə edəcəyik:
- Alət halları nədir?
- Alət halları necə formalaşır?
- Alət halları ilə cümlələrdə necə istifadə olunur?
- Misallar və tapşırıqlar
Alət Halları Nədir?[redaktə | mənbəni redaktə et]
Alət halları, bir fəaliyyətin gerçəkləşdirilməsində istifadə olunan vasitələri, metodları və alətləri göstərmək üçün istifadə olunur. Məsələn, "qələm ilə yazmaq" ifadəsində "qələm" alət halındadır. Kazax dilində alət halları, muqayisəli dərəcəni daha aydın şəkildə ifadə etməyə imkan tanıyır.
Alət Hallarının Formalaşması[redaktə | mənbəni redaktə et]
Alət halları, isimlərin, zamirlərin və bəzən sifətlərin xüsusi bir şəkilçisi ilə formalaşır. Kazax dilində alət halını ifadə edən şəkilçilər aşağıdakılardır:
- -мен (mən) - birinci şəxs tək
- -бен (ben) - ikinci şəxs tək
- -бізбен (bizben) - birinci şəxs cəm
- -дермен (dermen) - ikinci şəxs cəm
- -лармен (larmen) - üçüncü şəxs cəm
Məsələn:
- Мен кітаппен оқимын. (Mən kitab ilə oxuyuram.) - burada "kitap" alət halındadır.
- Сен қаламмен жазасың. (Sən qələm ilə yazırsan.) - burada "qələm" alət halındadır.
Alət Hallarında Cümlə İstifadəsi[redaktə | mənbəni redaktə et]
Alət halları cümlələrdə müxtəlif kontekstlərdə istifadə oluna bilər. Cümlələrdə alət halları vasitə, metod, alət, və ya mühit kimi bir çox anlayışları ifadə edir. Aşağıda alət halları ilə istifadə olunan bəzi cümlə strukturlarını təqdim edəcəyik.
| Kazakh | Pronunciation | North Azerbaijani |
|---|---|---|
| Мен досыммен сөйлесемін. | Men dosımmen soylesemin. | Mən dostumla danışacağam. |
| Біз кітаппен жұмыс істейміз. | Bız kitappen jumıs isteymiz. | Biz kitab ilə işləyəcəyik. |
| Ол қаламмен сурет салады. | Ol qalammen suret salady. | O, qələm ilə rəsim çəkir. |
| Сен менімен келесің. | Sen menimen kelesin. | Sən mənimlə gəlirsən. |
| Олар машинамен жүреді. | Olаr maşınamen juredі. | Onlar avtomobil ilə gedirlər. |
Alət Hallarında Misallar[redaktə | mənbəni redaktə et]
Alət halları ilə daha yaxşı tanış olmaq üçün, aşağıda 20 misal təqdim edəcəyik:
| Kazakh | Pronunciation | North Azerbaijani |
|---|---|---|
| Мен шанышқымен тамақ жеймін. | Men şanyşqımen tamak jeymin. | Mən çəngəl ilə yemək yeyirəm. |
| Ол кітаппен білім алады. | Ol kitappen bilim alady. | O, kitab ilə bilik əldə edir. |
| Сен қаламмен жазғансың. | Sen qalammen yazgansın. | Sən qələm ilə yazmısan. |
| Біз достарымызбен кездесеміз. | Bız dostarımızben kedesemin. | Biz dostlarımızla görüşəcəyik. |
| Олар доппен ойнайды. | Olаr dоppen oynaydı. | Onlar top ilə oynayırlar. |
| Мен көйлекпен шықтым. | Men köylekpen şıqtım. | Mən paltarla çıxdım. |
| Сендер суретпен танысасыңдар. | Sendеr suretpen tanysasın. | Sizlər rəsim ilə tanış olursunuz. |
| Ол гүлмен безендірді. | Ol gülmen bezendirdu. | O, gül ilə bəzədi. |
| Біз жаяу жүрміз. | Bız jayaü jürmiz. | Biz piyada gedirik. |
| Олар ашық кітаппен келді. | Olаr aşık kitappen keldi. | Onlar açıq kitab ilə gəldilər. |
| Мен итпен серуендеймін. | Men itpen seruendeymin. | Mən it ilə gəzintiyə çıxıram. |
| Сендер көйлекпен келдіңдер. | Sendеr köylekpen keldinler. | Sizlər paltarla gəlmişsiniz. |
| Ол музыкамен жазады. | Ol muzıkaмен jazady. | O, musiqi ilə yazır. |
| Біз шоколады ұнатамыз. | Bız şokolady unatayız. | Biz şokoladı sevirik. |
| Олар қалаумен жұмыс істейді. | Olаr qalaumen jumıs isteydі. | Onlar gələ ilə işləyirlər. |
| Мен тамақпен толтырамын. | Men tamakpen toltıramın. | Mən yeməklə doldururam. |
| Сендер қасықпен жейсіңдер. | Sendеr qasıqpen jeysindеr. | Sizlər qaşıq ilə yeyirsiniz. |
| Ол баламен ойнайды. | Ol balamen oynaydı. | O, uşaq ilə oynayır. |
| Біз компютермен жұмыс істейміз. | Bız kompyuterpen jumıs isteymiz. | Biz kompüter ilə işləyirik. |
| Олар велосипедпен жүреді. | Olаr velosipedpen juredі. | Onlar velosiped ilə gedirlər. |
| Мен әткеншектен секіремін. | Men ətkenşekten sekіremіn. | Mən yelləncəkdən tullanıram. |
Tapşırıqlar[redaktə | mənbəni redaktə et]
Dərs boyunca öyrəndiyiniz alət halları ilə bağlı aşağıdakı tapşırıqları yerinə yetirin. Hər bir tapşırıqda doğru cümlələri yaratmağa çalışın.
1. "qələm" və "yazmaq" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
2. "kitap" və "oxumaq" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
3. "dost" və "görüşmək" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
4. "maşın" və "getmək" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
5. "gül" və "bəzəmək" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
6. "şokola" və "yemək" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
7. "musika" və "yazmaq" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
8. "it" və "gəzinti" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
9. "velosiped" və "gedmək" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
10. "doğru" və "yazmaq" sözlərini istifadə edərək bir cümlə yaradın.
Həllər[redaktə | mənbəni redaktə et]
1. Mən qələm ilə yazıram.
2. Mən kitab ilə oxuyuram.
3. Mən dostumla görüşürəm.
4. Mən maşın ilə gedirəm.
5. O, gülü bəzəyir.
6. Mən şokoladı sevirəm.
7. O, musiqi ilə yazır.
8. Mən itimlə gəzintiyə çıxıram.
9. Onlar velosiped ilə gedirlər.
10. O, doğru ilə yazır.
Bu dərsi tamamlayaraq, Kazax dilində alət halları ilə tanış oldunuz. İndi siz alət halları ilə cümlələr qurmağı bilirsiniz. Uğurlar!