Language/Kazakh/Grammar/Genitive-Case/az
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Giriş[redaktə | mənbəni redaktə et]
Kazax dili, öz zənginliyi və gözəlliyi ilə tanınır. Bu dilin qrammatikası da bir o qədər maraqlıdır. Bu dərsdə biz genitiv hal ilə tanış olacağıq. Genitiv hal, mülkiyyət, aidiyyət və ya bir şeyin kimə, nəyə aid olduğunu göstərəcək. Məsələn, "Məmmədin kitabı" ifadəsində, "Məmməd" kimin kitabı olduğunu göstərir. Bu dərsi öyrənərək, siz yalnız yeni sözlər öyrənməyəcəksiniz, eyni zamanda cümlələrdə daha dəqiq ifadələr yaratmağı da bacaracaqsınız.
Bu dərsin strukturu aşağıdakı kimidir:
1. Genitiv halın tərifi
2. Genitiv halın formalaşması
3. Genitiv halın istifadə sahələri
4. Nümunələr
5. Məşq və tapşırıqlar
Genitiv Halın Tərifi[redaktə | mənbəni redaktə et]
Genitiv hal, adların (isimlərin) bir şeyin kimə, nəye aid olduğunu göstərən qrammatik bir halıdır. Məsələn, "kitab" sözünü "Məmmədin kitabı" şəklində istifadə edərək, bu kitabın Məmmədə aid olduğunu bildiririk. Genitiv hal, əslində, mülkiyyətin ifadə olunmasında çox vacibdir.
Genitiv Halın Formalaşması[redaktə | mənbəni redaktə et]
Kazax dilində genitiv hal, isimlərin sonuna müxtəlif şəkilçilər əlavə etməklə formalaşır. Aşağıda genitiv halın formalaşması üçün əsas qaydaları təqdim edirik:
1. Tək isimlər üçün:
- -nın / -nin şəkilçiləri əlavə olunur.
- Məsələn: "kitab" → "kitabın", "qız" → "qızın".
2. Cəm isimlər üçün:
- -lar / -lər şəkilçiləri əlavə olunur.
- Məsələn: "kitablar" → "kitabların", "qızlar" → "qızların".
Genitiv Halın İstifadə Sahələri[redaktə | mənbəni redaktə et]
Genitiv hal aşağıdakı vəziyyətlərdə istifadə olunur:
- Mülkiyyət: "Məmmədin kitabı"
- Aidiyyət: "Qızın oyuncağı"
- Qeyri-müəyyənlik: "Bir adamın sözü"
Məsələlər[redaktə | mənbəni redaktə et]
Aşağıda genitiv halın istifadəsi ilə bağlı 20 nümunə təqdim edirik:
| Kazakh | Tələffüz | Şimal Azərbaycanı |
|---|---|---|
| Мәмедтің кітабы | Mæməd̪tɪŋ kʲɪtɑbɪ | Məmmədin kitabı |
| Қыздың ойыншығы | qɯz̪dɪŋ ʊjɪnʃɪɣɪ | Qızın oyuncağı |
| Аманның үйі | ɑmɑnɪŋ ʊjɪ | Amanın evi |
| Баланың достarı | bɑlɑnɪŋ dɔstɑrɪ | Balaların dostları |
| Ата-ананың жұмысы | ɑtɑ-ɑnɪŋ ʤʊmɪsɪ | Ata-ananın işi |
| Сәбидің күлкісі | sæbɪd̪ɪŋ kʊlkɪsɪ | Səbinin gülüşü |
| Кітаптардың бағасы | kɪtɑptɑrdɪŋ bɑɣɑsɪ | Kitabların qiyməti |
| Мектептің мұғалімі | mɛktɛptɪŋ mʊɣɑlɪmɪ | Məktəbin müəllimi |
| Достарымның арақасы | dɔstɑrɪmɪŋ ɑrɑqɑsɪ | Dostlarımın araqası |
| Судың дәмі | sʊd̪ɪŋ dɛmɪ | Sudun dadı |
| Төлдің еті | tœldɪŋ ʲɛtɪ | Tölün əti |
| Мұғалімнің сабағы | mʊɣɑlɪmɪŋ sɑbɑɣɪ | Müəllimin dərsi |
| Ата-бабаның мұрасы | ɑtɑ-bɑbɑnɪŋ mʊrɑsɪ | Ata-babanın mirası |
| Кітаптың парағы | kɪtɑptɪŋ pɑrɑɣɪ | Kitabın vərəqi |
| Балапанның жүгі | bɑlɑpɑnɪŋ ʤʊgɪ | Balabanın yükü |
| Судың түбі | sʊd̪ɪŋ tʊbɪ | Sudun dibi |
| Ауылдың көркі | ɑuɪldɪŋ kœrkɪ | Kəndin gözəli |
| Достарымның үйі | dɔstɑrɪmɪŋ ʊjɪ | Dostlarımın evi |
| Жердің үсті | ʤɛrdɪŋ ʊstɪ | Torpağın üstü |
| Тауықтың жұмыртқасы | tɑʊɪq͡tɪŋ ʤʊmʊrtqɑsɪ | Toyuğun yumurtası |
| Кішкентайдың күлкісі | kɪʃkɛntɑɪd̪ɪŋ kʊlkɪsɪ | Kiçiklərin gülüşü |
Məşq və Tapşırıqlar[redaktə | mənbəni redaktə et]
İndi genitiv halın istifadəsini daha yaxşı başa düşmək üçün bir neçə məşq edək. Aşağıdakı tapşırıqları yerinə yetirin.
Tapşırıq 1[redaktə | mənbəni redaktə et]
Aşağıdakı cümlələrdə genitiv halı istifadə edərək cümlələri tamamlayın:
1. Бұл — _____________ (Мәmməd) кітабы.
2. Менің _____________ (qız) ойыншығым var.
3. Ата-ананың _____________ (iş) неше сағат?
4. Сәбидің _____________ (gül) қандай?
5. Достарымның _____________ (film) nə qədər yaxşıdır?
Həllər[redaktə | mənbəni redaktə et]
1. Бұл — Мәmmədтің кітабы.
2. Менim qızımın oyunçığı var.
3. Ата-ананың işi neşe saqat?
4. Səbi’nin gülü hansı?
5. Dostlarımın film nə qədər yaxşıdır?
Tapşırıq 2[redaktə | mənbəni redaktə et]
Aşağıdakı cümlələri genitiv hala çevirin:
1. Qız — qızın
2. Kitap — kitabın
3. Adam — adamın
4. Uşaq — uşağın
5. Dərs — dərsin
Həllər[redaktə | mənbəni redaktə et]
1. Qız — qızın
2. Kitap — kitabın
3. Adam — adamın
4. Uşaq — uşağın
5. Dərs — dərsin
Tapşırıq 3[redaktə | mənbəni redaktə et]
Aşağıdakı cümlələri genitiv halda yazın:
1. Amanın evi
2. Balaların dostları
3. Ata-anaların işi
4. Məktəbin müəllimi
5. Cavanların gülüşü
Həllər[redaktə | mənbəni redaktə et]
1. Amanın evi — Amanın evinin
2. Balaların dostları — Balaların dostlarının
3. Ata-anaların işi — Ata-anaların işinin
4. Məktəbin müəllimi — Məktəbin müəlliminin
5. Cavanların gülüşü — Cavanların gülüşünün
Məşq 4[redaktə | mənbəni redaktə et]
Aşağıdakı cümlələrdə genitiv halın doğru istifadəsini seçin:
1. Балапанның _____________ (jügi) yaxşıdır.
2. Судың _____________ (dadı) necədir?
3. Ауылдың _____________ (gözəli) gözəl.
4. Кітаптың _____________ (səhifəsi) haradadır?
5. Достарымның _____________ (film) maraqlıdır.
Həllər[redaktə | mənbəni redaktə et]
1. Balanın yüki yaxşıdır.
2. Sudun dadı necədir?
3. Kəndin gözəli gözəl.
4. Kitabın səhifəsi haradadır?
5. Dostlarımın film maraqlıdır.
Bu məşqləri edərək genitiv halın istifadəsini daha yaxşı başa düşdünüz. Bu dərs, Kazax dilinin mülkiyyət və aidiyyət ifadələrində genitiv halın əhəmiyyətini anlamağa kömək etdi. Ümid edirəm ki, bu dərsi sevərək öyrənirsiniz.