Language/Abkhazian/Grammar/The-Abkhazian-Alphabet/kk
Հայերէն
Български език
官话
官話
Hrvatski jezik
Český jazyk
Nederlands
English
Suomen kieli
Français
Deutsch
עברית
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
فارسی
Italiano
日本語
Қазақ тілі
한국어
Lietuvių kalba
Νέα Ελληνικά
Şimali Azərbaycanlılar
Język polski
Português
Limba Română
Русский язык
Српски
Español
العربية القياسية
Svenska
Wikang Tagalog
தமிழ்
ภาษาไทย
Türkçe
Українська мова
Urdu
Tiếng Việt
Кіріспе[edit | edit source]
Абхаз тілі — Кавказдың әсем аймағында, Абхазияда сөйлейтін халықтың тілі. Бұл тілдің құрылысы мен байлығы оны үйренуге қызықты етеді. Бүгінгі сабақта біз Абхаз тілінің 62 әрпін және олардың дыбысталуын үйренеміз. Әліпби — тілдің негізі, ол арқылы біз сөздерді құрастырып, өз ойымызды жеткізе аламыз. Сондықтан, әріптерді дұрыс меңгеру — тіл үйренудегі алғашқы қадам.
Сабақтың құрылымы:
- Абхаз тілі әлфавитінің жалпы шолуы
- Әр әріптің дыбысталуы мен мысалдары
- Тапсырмалар мен жаттығулар
Абхаз тілі әлфавитінің жалпы шолуы[edit | edit source]
Абхаз тілі 62 әріптен тұрады, олар әр түрлі дыбыстарды білдіреді. Әр әріптің өзіне тән дыбысталу ерекшелігі бар, бұл оны үйренуді қызықты әрі қиын етеді. Біз әрбір әріпті, оның дыбысталуы мен мысалдарымен бірге қарастырамыз.
Абхаз тілі әлфавиті[edit | edit source]
| Абхаз тілі | Дыбысталуы | Қазақша аударма |
|---|---|---|
| А | [a] | а |
| Б | [b] | б |
| В | [v] | в |
| Г | [g] | г |
| Д | [d] | д |
| Е | [e] | е |
| Ж | [ʒ] | ж |
| З | [z] | з |
| И | [i] | и |
| Й | [j] | й |
| К | [k] | к |
| Л | [l] | л |
| М | [m] | м |
| Н | [n] | н |
| О | [o] | о |
| П | [p] | п |
| Р | [r] | р |
| С | [s] | с |
| Т | [t] | т |
| У | [u] | у |
| Ф | [f] | ф |
| Х | [χ] | х |
| Ц | [ts] | ц |
| Ч | [tʃ] | ч |
| Ш | [ʃ] | ш |
| Щ | [ʃtʃ] | щ |
| Ь | ['] | жұмсақ белгі |
| Ы | [ɨ] | ы |
| Э | [ɛ] | э |
| Ю | [ju] | ю |
| Я | [ja] | я |
Әр әріптің дыбысталуы мен мысалдары[edit | edit source]
Енді әр әріпті тереңірек қарастырайық. Әр әріптің дыбысталуы мен оның қолданыс мысалдары төменде көрсетілген.
А – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [a]
- Мысал: «Аба» (ағасы) – [aˈba]
Б – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [b]
- Мысал: «Баг» (көп) – [baɡ]
В – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [v]
- Мысал: «Вала» (жақсы) – [ˈvala]
Г – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [g]
- Мысал: «Ги» (жүрек) – [ɡi]
Д – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [d]
- Мысал: «Дара» (жалғыз) – [ˈdara]
Е – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [e]
- Мысал: «Ена» (жол) – [ˈena]
Ж – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ʒ]
- Мысал: «Жа» (мен) – [ʒa]
З – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [z]
- Мысал: «Зыр» (жоғары) – [zyr]
И – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [i]
- Мысал: «Ика» (бала) – [iˈka]
Й – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [j]
- Мысал: «Йи» (жақында) – [ji]
К – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [k]
- Мысал: «Кам» (таза) – [kam]
Л – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [l]
- Мысал: «Ла» (жер) – [la]
М – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [m]
- Мысал: «Ми» (суда) – [mi]
Н – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [n]
- Мысал: «Ни» (жер) – [ni]
О – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [o]
- Мысал: «Ол» (ол) – [ol]
П – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [p]
- Мысал: «Пи» (тек) – [pi]
Р – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [r]
- Мысал: «Ри» (жылы) – [ri]
С – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [s]
- Мысал: «Си» (тез) – [si]
Т – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [t]
- Мысал: «Ти» (тек) – [ti]
У – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [u]
- Мысал: «Уа» (күшті) – [ua]
Ф – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [f]
- Мысал: «Фи» (аналық) – [fi]
Х – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [χ]
- Мысал: «Ха» (жарқын) – [χa]
Ц – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ts]
- Мысал: «Циа» (тиесілі) – [tsia]
Ч – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [tʃ]
- Мысал: «Чи» (жақсы) – [tʃi]
Ш – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ʃ]
- Мысал: «Ши» (қатты) – [ʃi]
Щ – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ʃtʃ]
- Мысал: «Щи» (күшті) – [ʃtʃi]
Ь – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [']
- Мысал: «Мь» (жұмсақ) – [mʲ]
Ы – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ɨ]
- Мысал: «Ыра» (кешірім) – [ɨˈra]
Э – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ɛ]
- Мысал: «Эна» (жақсы) – [ˈɛna]
Ю – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ju]
- Мысал: «Юра» (жер) – [ˈjura]
Я – Әріп[edit | edit source]
- Дыбысталуы: [ja]
- Мысал: «Яра» (жарық) – [ˈjara]
Тапсырмалар мен жаттығулар[edit | edit source]
Сабақтың соңында, біз үйренгенімізді тексеру үшін бірнеше жаттығулар орындап көрейік.
1. Әріптерді сәйкестендіру: Төмендегі әріптермен олардың дыбысталуларын сәйкестендіріңіз.
- А, Б, В, Г, Д
- [a], [b], [v], [g], [d]
Шешім:
- А - [a]
- Б - [b]
- В - [v]
- Г - [g]
- Д - [d]
2. Мысалдармен толықтыру: Төмендегі сөздерді толықтырыңыз.
- Аба - ______
- Баг - ______
- Вала - ______
Шешім:
- Аба - [aˈba]
- Баг - [baɡ]
- Вала - [ˈvala]
3. Сөздерді жазу: Абхаз әріптерімен келесі сөздерді жазыңыз.
- "Жақсы"
- "Күшті"
Шешім:
- "Жақсы" - Жа
- "Күшті" - Уа
4. Дыбысталуын жазу: Төмендегі сөздердің дыбысталуларын жазыңыз.
- "Ика"
- "Ри"
Шешім:
- "Ика" - [iˈka]
- "Ри" - [ri]
5. Әріптерді тану: Төмендегі әріптерді оқыңыз.
- Й, Л, М, Н, О
Шешім:
- Й - [j], Л - [l], М - [m], Н - [n], О - [o]
6. Сөздер мен аударма: Төмендегі абхаз сөздерін қазақшаға аударыңыз.
- "Дара", "Жа", "Ха"
Шешім:
- "Дара" - жалғыз
- "Жа" - мен
- "Ха" - жарқын
7. Сөйлем құру: Төмендегі әріптерден сөйлем құрыңыз.
- А, Б, В
- (мысалы: "Аба Баг Вала")
8. Сөздерді сәйкестендіру: Сөздерді дыбысталуларымен сәйкестендіріңіз.
- "Баг" - [baɡ]
- "Вала" - [ˈvala]
9. Сөздерді жазыңыз: Төмендегі сөздерді абхаз әріптерімен жазыңыз.
- "Ни", "Уа"
Шешім:
- "Ни" - [ni]
- "Уа" - [ua]
10. Дыбысталуын анықтау: Төмендегі сөздердің дыбысталуларын анықтаңыз.
- "Чи", "Эна"
Шешім:
- "Чи" - [tʃi]
- "Эна" - [ˈɛna]