Language/Serbian/Grammar/Verbs:-Present-Tense/az

Серб → Грамматика → 0 до A1 Курс → Фиалар: Текермә Тенасы

Кереш

Серб тилиндә фиалар, яғни глаголлар, тилниң негизини тәшкил этәр. Фиалар, сөйлемләрдики ениқлиқ вә аниқлиқни тәминләватқан әһмийәтлик элементлар болуп, уларниң формалири вә уақыт формалири, тилни өгәнгәндә әң муһим темалардин биридур.

Бүгүн, биз Серб тилида текермә тенанын (present tense) қандақ ишләтилгәнликини, уни қандақ түзүшни вә бу тенада фиаларниң қандақ өзгиришини өйрәнәрмиз.

Бүгünkü дәрсдә, биз түпәндики темаларға диққәт қилимиз:

• Текермә тена һәққидә умумий мәлумат

• Текермә тенада фиаларниң формалири

• Текермә тенада фиаларниң ишлитилиши

• Практика: Текермә тенадики фиалар билән сөйлем түзүш

Текермә тена һәққидә умумий мәлумат

Текермә тена, фиаларниң һазирқи вақта, яъни хәзер, болуп өтүватқан вәқәләрни көрситиш үчүн ишлитилиду. Мәсәлән, "мен оқуйимән" (ja učim) - "мен хәзер оқуйимән" дегәнни билдүриду.

Серб тилида фиалар, шәхс, рақам вә җинс бойичә өзгириду. Текермә тенада фиаларни уч рәқамда (якка, көп) вә икки җинста (еркәк, аёл) ишлитишимиз мүмкин.

Текермә тенада фиалар, аниқан, үч основа бойичә бөлүнүп, улар:

Регуляр фиалар* - бу, фиаларниң өзгириш формалири ениқ вә систематик.

Несистематик фиалар* - бу, фиаларниң формалири ениқ системигә әгишмәйду.

Сарфланған фиалар* - бу, фиаларниң өзгириш формалири, өзигә хас, һәр бир фиала мувапиқ келиду.

Текермә тенада фиаларниң формалири

Текермә тенада фиаларниң формалири, фиала қарағанда, һәр бир шәхс үчүн өзгириду.

• Фиала "говорити" (сөйләш) мисалида, биз өзгәртмиләрни аниқлаймиз:

Шәхс	Формат	Текермә тенада фиала
1. шәхс (мен)	говорим	Я сөйләймән
2. шәхс (сен)	говориш	Сен сөйләйсән
3. шәхс (ол)	говори	У сөйләйду
1. шәхс (биз)	говоримо	Биз сөйләймиз
2. шәхс (сиз)	говорите	Сиз сөйләйсиләр
3. шәхс (олар)	говоре	Улар сөйләйду

• Фиала "играти" (ойнамақ) мисалида, формалар:

Шәхс	Формат	Текермә тенада фиала
1. шәхс (мен)	играм	Я ойнавимән
2. шәхс (сен)	играш	Сен ойнайсән
3. шәхс (ол)	игра	У ойнайду
1. шәхс (биз)	играмо	Биз ойнаймиз
2. шәхс (сиз)	играте	Сиз ойнайсиләр
3. шәхс (олар)	играју	Улар ойнайду

Текермә тенада фиаларниң ишлитилиши

Текермә тенада фиалар, күндәлек сөйләшмәләрдә вә язмиларда кәң ишлитилиду. Мисал үчүн:

• "Мен китап оқуймән." - "Ja čitam knjigu."

• "Сен спорт билән шуғуллинисән." - "Ti se baviš sportom."

• "У интернетта мулазимәт қилиду." - "On uslužuje na internetu."

Текермә тена, биридин-биригә мунасивәтлик фиаларни, жүмлә түзүштики әһмийәткә егә. Мисаллар билән чүшәндүрәйли:

Серб	Пронаунциация	North Azerbaijani
Ја пишем	Я пишем	Мен йезимән
Ти радиш	Ти радиш	Сен ишләйсән
Он учи	Он учи	У оқуйду
Мы идемо	Мы идемо	Биз баримиз
Ви трчите	Ви трчите	Сиз йүгүрәсиләр
Они играју	Они играју	Улар ойнайду

Практика: Текермә тенадики фиалар билән сөйлем түзүш

1. Сиз "говорити" фиалини ишлитип, "мен... (сөйләш)" жүмләсини түзүң.

2. "играти" фиалини ишлитип, "сиз... (ойнамақта)" жүмләсини түзүң.

3. "читати" фиалини ишлитип, "ол... (оқумақта)" жүмләсини түзүң.

4. "радити" фиалини ишлитип, "биз... (ишлимәктә)" жүмләсини түзүң.

5. "певати" фиалини ишлитип, "сиз... (әнгәме)" жүмләсини түзүң.

6. "путовати" фиалини ишлитип, "улар... (саяһәт)" жүмләсини түзүң.

7. "помагати" фиалини ишлитип, "мен... (йардәм)" жүмләсини түзүң.

8. "кушати" фиалини ишлитип, "сен... (сочмақ)" жүмләсини түзүң.

9. "помоћи" фиалини ишлитип, "ол... (ярдәм)" жүмләсини түзүң.

10. "пити" фиалини ишлитип, "биз... (ичмәк)" жүмләсини түзүң.

Жавоблар:

1. Мен сөйләймән (Ja govorim).

2. Сен ойнайсән (Ti igraš).

3. У оқуйду (On čita).

4. Биз ишләймиз (Mi radimo).

5. Сиз әнгәме (Vi pevate).

6. Улар саяһәт (Oni putuju).

7. Мен йардәм (Ja pomažem).

8. Сен сочмақ (Ti kušaš).

9. У ярдәм (On pomaže).

10. Биз ичмәк (Mi pijemo).

Серб дили - 0-ден А1-е кимәл

• Курс танытмасы

  ---

Серб грамматикасының танитмасы

• Буйырлык: Кибер мен саны
• Яктыргыштар: Номинатив мен аккузатив
• Сылмалар: Шәхси сылмалар
• Фиалар: Сон кағызы
• Фиалар: Өткен мәртеү

  ---

Серб булагы танитмасы

• Сәламлар мен танысу сөйләшмәләре
• Саннар мен санлау
• Тамак-аш мен ичмек
• Урын-үк мәсәләләре
• Тәэрифләр мен юлынсызлык йөнәти

  ---

Серб күлтүрү танитмасы

• Традицион Серб музыкасы
• Дин көнелары
• Хәлән үчеүләр
• Серб киносу
• Мәсәләләр

  ---

Сылмалар: Иңелешкән сылмалар

• Фиалар: Тәкәвәрлек кағызы
• Сылмалар: Киңәйтү исемләре
• Фиалар: Йөнәү зарысы

  ---

Әзаңыздар алыш-вереш

• Киен җәйләре
• Базарда
• Банклау мен акча

  ---

Спорт һәм динчлек

• Сербстән футбол
• Киеш җилдәре
• Музыка көнелары

  ---

Исемләр: Шакъ өстәлеге

• Фиалар: Мукәммәтлек һәм мукәммәәтсез
• Фиалар: Сылмалар: Көзнең тәрәҗәнеге барлык фиалары

  ---

Эчтәләр һәм көндәлекләр

• Шәһәр буенчалары
• Тәрбияләнү, окуя

  ---

Әдәбият һәм ҡушылык

• Милли-эдәбиәт гыйбәтләре
• Ҡараңғы-гасир Серб һавасы

  ---

Фиалар: Шартлы өстәлеге

• Фиалар: Үчешмәңлекләр
• Фиалар: Булмаган формалары

  ---

Тәфәрәк һәм медиа

• Кино мен театр
• Музыка мен шоулар

  ---

Искусство һәм исемләр буенчалары

• Милли-эйеләримере карлыла белән урынлар
• Караңгы-гасир Серб искусса фәнендә күренешләр

Other lessons

• Complete 0 to A1 Course → Grammar → Pronouns: Personal Pronouns
• 0 to A1 Course
• Cases: Nominative and Accusative
• 0 to A1 Course → Grammar → Nouns: Gender and Number