Language/Serbian/Grammar/Nouns:-Gender-and-Number/kk

Серб → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Сөздер: жыныс және сан

Кіріспе

Серб тілінің грамматикасын үйрену - бұл тілдің негіздерін түсінудің маңызды кезеңі. Бүгін біз серб тіліндегі сөздердің жынысы мен саны туралы сөйлесеміз. Бұл тақырыпты жақсы меңгеру, сіздің серб тілінде сөйлескенде және жазғанда дұрыстығыңызды қамтамасыз етеді. Негізінен, серб тілінде үш жыныс бар: еркек, әйел, және орта жыныс. Сондай-ақ, зат есімдердің санын да білуіңіз қажет, себебі олар жекеше және көпше түрде қолданылады. Бұл сабақта біз жыныс пен санды қалай анықтауға болатынын, оны қалай қолдану керектігін, сондай-ақ нақты мысалдар мен жаттығулар арқылы бекітуге тырысамыз.

Жыныс туралы жалпы мәлімет

Серб тілінде зат есімдердің жынысы олардың формасына байланысты. Әр зат есім белгілі бір жынысқа ие:

• Еркек жынысты зат есімдер - олар әдетте -о, -е, -и, -ак, -ен, -ар, -ер, -ор, -к, -м, -т, -г, -ж, -ш, -ч, -ц, -з, -в, -б, -п, -с, -ф дыбыстарына аяқталады.

• Әйел жынысты зат есімдер - олар -а, -я, -ка, -ица, -ка, -ша, -а, -на, -та, -ца, -ка, -чка, -жка дыбыстарына аяқталады.

• Орта жынысты зат есімдер - олар -о, -е, -м, -и, -у, -а, -к, -н, -ц, -ж, -ч, -г дыбыстарына аяқталады.

Саны туралы жалпы мәлімет

Серб тілінде зат есімдердің саны жекеше (бір) және көпше (көп) болады. Жекеше зат есімдер бір ғана нысанды білдіреді, ал көпше зат есімдер бірнеше нысанды білдіреді. Көпше нысандарды жасау үшін, әдетте, зат есімнің соңына түрлі жалғаулар қосылады.

Мысалдар

Мысал ретінде, жыныс пен санды көрсететін зат есімдердің кестесін қарастырайық:

Серб	Дыбысталу	Қазақ
dečko	[ˈdɛːtʃkɔ]	жігіт
devojka	[ˈdɛʋɔjka]	қыз
dete	[ˈdɛtɛ]	бала
pas	[pas]	ит
mačka	[ˈmaʧka]	мысық
knjiga	[ˈkɲiɡa]	кітап
auto	[ˈaʊtɔ]	автокөлік
stablo	[ˈstaːblo]	ағаш
reč	[rɛtʃ]	сөз
prijatelj	[priˈjatelʲ]	дос

Зат есімдердің жынысын анықтау

Зат есімдердің жынысын анықтау әрқашан оңай болмауы мүмкін, бірақ кейбір ережелер қолайлы. Мысалы:

• Егер зат есім -а, -я, -ица, -ка, -ша, -на, -та, -ца, -ка, -чка, -жка сияқты дыбыстармен аяқталса, онда ол әйел жынысты.

• Егер зат есім -о, -е сияқты дыбыстармен аяқталса, онда ол орта жынысты.

• Егер зат есім -и, -ак, -ен, -ар, -ер, -ор, -к, -м, -т, -г, -ж, -ш, -ч, -ц, -з, -в, -б, -п, -с, -ф сияқты дыбыстармен аяқталса, онда ол еркек жынысты.

Зат есімдердің санын анықтау

Зат есімдердің санын анықтау үшін, олардың соңын өзгерту қажет. Мысалы:

• Жекеше: dečko (жігіт) → Көпше: dečaci (жігіттер)

• Жекеше: devojka (қыз) → Көпше: devojke (қыздар)

Жаттығулар

Сізге жынысы мен саны бойынша зат есімдерді анықтау үшін бірнеше жаттығулар ұсынамыз:

1. Төменде берілген зат есімдердің жынысын анықтаңыз:

• auto

• knjiga

• pas

• devojka

2. Төменде берілген зат есімдерді көпше формаға ауыстырыңыз:

• dečko

• mačka

• dete

• prijatelj

3. Келесі жыныстарды көрсетіңіз:

• devojka - (әйел жынысы)

• pas - (еркек жынысы)

• dete - (орта жынысы)

4. Төменде берілген зат есімдердің жекеше формасын табыңыз:

• devojke

• pasovi

• knjige

5. Төмендегі зат есімдерді жынысқа қарай топтастырыңыз:

• stablo, mačka, auto, dečko, žena, knjiga

Жауаптар

1.

• auto: орта жынысты

• knjiga: әйел жынысты

• pas: еркек жынысты

• devojka: әйел жынысты

2.

• dečko → dečaci

• mačka → mačke

• dete → deca

• prijatelj → prijatelji

3.

• devojka - (әйел жынысы)

• pas - (еркек жынысы)

• dete - (орта жынысы)

4.

• devojke → devojka

• pasovi → pas

• knjige → knjiga

5.

• Еркек жынысы: dečko, auto

• Әйел жынысы: женщина, knjiga

• Орта жынысы: stablo

Serbian Course - A1-ға дейінгі 0

• Курстық танымдық

  ---

Серб тілінің грамматикасына кірісу

• Сөздер: жыныс және сан
• Падалар: Іздеушілік және лақытып
• Мысал құдіреттері: Тұйықтаулар
• Көрсеткіш уақыты: Мысалдар
• Әлдеқашан өткен уақыт: Мысалдар

  ---

Серб тілінің лексикологиясына кірісу

• Саламлау және танису
• Нөмірлер және сан анықтау
• Тағамдар және ішкі ыдыс
• Отбасы және ауқаттар
• Жүгіру және бағыт

  ---

Серб күлііне кірісу

• Дәстүрлі серб музыкасы
• Дінді жазбалар
• Ұлттық танцылар
• Серб кінематографы
• Тағамдар жетілдіруі

  ---

Мысал құдіреттері: Өзінше мысал құдіреттері

• Келесі уақыт: Мысалдар
• Мұғалімделушілер: Салыстыру мен ең артық
• Ұялысы: Мысалдар

  ---

Сауда

• Киімдер мен аксессуарлар
• Дүкен жайлы
• Банк және ақша

  ---

Спорт және демалыс

• Сербияда футбол
• Қысқа мерекелер
• Музыкалық дағдарлар

  ---

Мұғалімделушілер: Жол алдындағы мұғалімделушілер

• Уақыт: Толықтыруға және толықтырусыз
• Уақыт: Көзінен өту командасы

  ---

Жұмыс және профессиялар

• Қаладагы орындар
• Білім және жетістік

  ---

Әдебиет және әңгіме

• Ортағалық серб әдебиеті
• Қазіргі серб сөз мактанушыларының поэзиясы

  ---

Уақыт: Шартты уақыт

• Уақыт: Қатысушылар
• Уақыт: Нәтижелер

  ---

Мәдиә және медиа

• Кино және театр
• Музыка және көркемдер

  ---

Сән және көркем қалайды

• Танымал серб суретшілері
• Қазіргі серб өнері