Language/Czech/Grammar/Introduction-to-Adverbs/az

Çex → Qrammatika → 0-dan A1-ə Kurs → Zarflara Giriş

Giriş

Zarflar, dilin incəliklərini tamamlamaqda mühüm rol oynayır. Onlar fiilləri, sifətləri və bəzən digər zarfları daha da aydınlaşdırır. Çex dilində zarfların düzgün istifadə edilməsi, fikirlərinizi daha dəqiq ifadə etməyə kömək edəcəkdir. Bu dərsdə siz, zarfların necə formalaşdığını və cümlədə necə yerləşdiyini öyrənəcəksiniz. Dərsin sonunda, zarfları daha yaxşı başa düşmək üçün bir neçə tapşırıq da yer alacaq.

Zarfların Formalaşması

Zarflar, adətən, sifətlərin sonuna "-ě" və ya "-o" əlavə edərək yaradılır. Məsələn:

Çex	Tələffüz	Şimali Azərbaycan
rychlý	ˈrɪxli	sürətli
rychle	ˈrɪxlə	sürətlə
hezký	ˈhɛski	gözəl
hezky	ˈhɛzkɪ	gözəlliklə

Zarflar, bəzən, özbaşına da istifadə oluna bilər. Məsələn, "dobře" (yaxşı) və "špatně" (pis) kimi. Bunlar, yalnız özləri cümlədə zarf rolunu oynayır.

Zarfların Cümlədə Yerləşməsi

Zarflar, cümlədə müxtəlif yerlərdə yerləşə bilər. Ümumiyyətlə, zarf cümlənin başında, ortasında və ya sonunda yerləşə bilər. Məsələn:

• Başda: "Rychle běžím." (Sürətlə qaçıram.)

• Ortada: "Běžím rychle." (Sürətlə qaçıram.)

• Sonunda: "Běžím rychle." (Sürətlə qaçıram.)

Bu cümlələrdə "rychle" zarfı, cümlənin mənasını dəyişmir, amma vurğulamağı dəyişir.

Müxtəlif Zarf Növləri

Çex dilində bir neçə müxtəlif zarf növü var:

1. Məkan zarfları: Harada? (kde?)

• "Tady" (burada)

• "Tam" (orada)

2. Zaman zarfları: Nə vaxt? (kdy?)

• "Dnes" (bugün)

• "Včera" (dünən)

3. Şəkil zarfları: Necə? (jak?)

• "Rychle" (sürətlə)

• "Pomalu" (yavaşca)

Zarfların istifadəsi, cümlənin kontekstinə görə dəyişir. Bu, dilin dinamikliyini artırır.

Məsələn, Zarfların İstifadəsi

Zarfların müxtəlif kontekstlərdə necə istifadə olunduğunu görmək üçün aşağıdakı cədvələ baxaq:

Çex	Tələffüz	Şimali Azərbaycan
On běží rychle.	ɔn ˈbɛʒi ˈrɪxle	O, sürətlə qaçır.
Ona mluví hezky.	ˈona ˈmluvi ˈhɛzkɪ	O, gözəl danışır.
My pracujeme dobře.	mɪ ˈpratsujemɛ ˈdobʒɛ	Biz, yaxşı işləyirik.
On to udělal špatně.	ɔn tɔ ˈudɛlal ˈʃpatɲɛ	O, bunu pis etdi.

Təkrar

Zarflar, dilin ifadə gücünü artırır. Onların düzgün formalaşdırılması və cümlədəki yeri, danışıq qabiliyyətinizi inkişaf etdirəcəkdir. İndi, sizin üçün bir neçə tapşırıq hazırladım ki, öyrəndiklərinizi tətbiq edə biləsiniz.

Tapşırıqlar

Tapşırıq 1

Aşağıdakı cümlələrdə boş yeri zarflarla doldurun:

1. Ona _______ danışır. (gözəl)

2. O, _______ qaçır. (sürətli)

3. Biz _______ işləyirik. (yaxşı)

4. O, bunu _______ etdi. (pis)

5. Onlar burada _______ dururlar. (burada)

Cavablar

1. Ona hezký danışır.

2. O, rychle qaçır.

3. Biz dobře işləyirik.

4. O, bunu špatně etdi.

5. Onlar burada tady dururlar.

Tapşırıq 2

Verilmiş zarfların cümlələrdəki yerini dəyişdirin:

1. On běží rychle. (O, sürətlə qaçır.)

2. Ona mluví hezky. (O, gözəl danışır.)

Cavablar

1. Rychle běží on. (Sürətlə qaçır o.)

2. Hezky mluví ona. (Gözəl danışır o.)

Tapşırıq 3

Aşağıdakı zarfların cümlələrdə necə istifadə olunduğunu yazın:

1. Burada

2. Yavaşca

3. Dünən

Cavablar

1. Tady: O, burada dayanır.

2. Pomalu: O, yavaşca gedir.

3. Včera: Biz, dünən gəldik.

Tapşırıq 4

Zarfları düzgün cümlədə istifadə edin:

1. Onlar _______ yazar. (çox)

2. O, _______ gəlir. (tez)

Cavablar

1. Onlar moc yazar.

2. O, rychle gəlir.

Tapşırıq 5

Verilmiş zarfları cümlələrdə istifadə edin:

1. Gözəl

2. Yavaşca

Cavablar

1. O, hezký danışırsan.

2. O, pomalu gedir.

Tapşırıq 6

Aşağıdakı cümlələri düzəldin və zarfları əlavə edin:

1. O, __________ (yavaş) qaçır.

2. Biz, __________ (yaxşı) oyunu oynayırıq.

Cavablar

1. O, pomalu qaçır.

2. Biz, dobře oyunu oynayırıq.

Tapşırıq 7

Cümlələrdəki zarfları qeyd edin:

1. O, gözəl danışır.

2. O, burada dayanır.

Cavablar

1. hezký (gözəl)

2. tady (burada)

Tapşırıq 8

Hansı zarflar cümlələrin mənasını dəyişir:

1. O, sürətlə qaçır.

2. O, yavaşca düşünür.

Cavablar

1. sürətlə (sürətli) - cümləni sürət yönündən dəyişir.

2. yavaşca (yavaş) - cümlənin düşünmə sürətini dəyişir.

Tapşırıq 9

Zarfları cümlələrdə qeyd edin:

1. O, yaxşı oynayır.

2. O, burada yaşayır.

Cavablar

1. yaxşı (dobře)

2. burada (tady)

Tapşırıq 10

Aşağıdakı zarflarla cümlələr yaradın:

1. Yavaş

2. Gözəl

Cavablar

1. O, yavaş yürüyür.

2. O, gözəl danışır.

Bu tapşırıqlar, zarfları daha yaxşı başa düşməyə kömək edəcək. Hər bir tapşırıq, öyrəndiklərinizi tətbiq etməyə imkan tanıyır.

==Çex dili kursu - 0-dan A1-ə qədər==

---

• Kurs təqdimatı

  ---

Əlifba və telaffuz

• Səsli əlifba
• Ünsiyyətli ölçülər
• Tələffüz

---

İsimlər və zamirlər

• İsimlərlə tanışlıq
• Şəxslər
• İşarəli zamirlər
• Mülkiyyət zamirləri

---

Fiillər

• Fiillərlə tanışlıq
• Mövqeyə uyğun fiillər
• Keçmiş zaman
• Gələcək zaman

---

Sifət və zarf

• Sifətlər
• Zarflar
• Müqayisəli şəkil

---

Tərəfdaşlıq və tanışlıq

• Salamlama və uzaqqlaşma
• Məlumatlıqla bağlı suallar
• Mövzu kifayətləri və sevimlilik ifadəsi

  ---

Restoranda

• Qida sifarişi
• Hesabın təqdim edilməsi və bahşiş
• İsti yemək mənada etiket

  ---

Gündəlik həyat

• Alış-veriş
• Nəqliyyat
• Səhiyyə və tibbi acil hallar

  ---

Tarix və ədəbiyyat

• Çex torpaqları və tarixi
• Mərasimlər və bayramlar
• Çex mutfağı

  ---

İncəsənət və dəyər

• Çex ədəbiyyatı
• Mimarlıq və nəzərə alınmalı obyektlər
• Çex kino və musiqisi