Language/Turkish/Grammar/Verbs/kk

Түрік → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Етістіктер

Кіріспе

Түрік тілінде етістіктер – сөйлемнің негізі болып табылады. Олар біздің ойымызды, әрекеттерімізді және сезімдерімізді білдіреді. Етістіктерді дұрыс қолдану – тіл үйренудің маңызды бөлігі, әсіресе, бастаушы деңгейде. Бүгінгі сабағымызда біз түрік тіліндегі етістіктердің негіздерін, олардың шегерімдерін және шақтарын қарастырамыз.

Сабағымыздың құрылымы:

• Етістік деген не?

• Түрік тіліндегі етістіктердің түрлері

• Етістіктердің шақтары

• Мысалдар

• Тапсырмалар

Етістік деген не?

Етістік – әрекетті, күйді немесе процесті білдіретін сөз. Мысалы, "жүгіру", "отыру", "сүйу" сынды сөздер етістіктер болып табылады. Түрік тілінде етістіктердің формалары мен шақтары өте маңызды, өйткені олар сөйлемнің мағынасына үлкен әсер етеді.

Түрік тіліндегі етістіктердің түрлері

Түрік тіліндегі етістіктер негізінен екі түрге бөлінеді:

• Негізгі етістіктер: Олар әрекетті білдіреді. Мысалы, "жүгіру", "жазу", "оқу".

• Көмекші етістіктер: Олар басқа етістіктермен бірге қолданылады. Мысалы, "бола" (болу), "көрі" (көріну).

Етістіктердің шақтары

Түрік тілінде етістіктердің бірнеше шақтары бар. Біз бүгін тек негізгілерімен танысамыз:

• Болашақ шақ: бір әрекеттің болашақта орындалатынын білдіреді.

• Қазіргі шақ: әрекеттің қазір болып жатқанын білдіреді.

• Өткен шақ: әрекеттің бұрын болғанын білдіреді.

Болашақ шақ

Болашақ шақты жасау үшін етістіктің негізіне "-acak" немесе "-ecek" қосылады. Мысалы:

Түрік	Дыбыстау	Қазақ
gidecek	gidjeˈdʒek	кетеді
yazacak	jazaˈdʒak	жазады
okuyacak	okuˈjacak	оқиды

Қазіргі шақ

Қазіргі шақты жасау үшін етістіктің негізіне "-yor" қосылады. Мысалы:

Түрік	Дыбыстау	Қазақ
gidiyor	gidˈijoɾ	кетіп жатыр
yazıyor	jaˈzɨjoɾ	жазып жатыр
okuyor	okuˈjoɾ	оқып жатыр

Өткен шақ

Өткен шақты жасау үшін етістіктің негізіне "-di" немесе "-dı" қосылады. Мысалы:

Түрік	Дыбыстау	Қазақ
gitti	ɡitˈti	кетті
yazdı	ʝazˈdɨ	жазды
okudu	okuˈdu	оқыды

Мысалдар

Түрік тіліндегі етістіктердің шақтарын түсіну үшін тағы 20 мысал келтірейік:

Түрік	Дыбыстау	Қазақ
koşacak	koʃaˈdʒak	жүгіретін болады
çalışıyor	tʃaˈlɨʃɨjoɾ	жұмыс істеп жатыр
geldi	ɡelˈdi	келді
oynayacak	oɪnajaˈdʒak	ойнайтын болады
dinliyor	dinˈlijoɾ	тыңдап жатыр
gördü	ɡørˈdy	көрді
yazacak	jazaˈdʒak	жазады
uyuyor	uˈjujoɾ	ұйықтап жатыр
içti	iʧˈti	ішті
bekleyecek	bekleˈjeˈdʒek	күтіп тұратын болады
seviyor	seˈviˈjoɾ	сүйіп жатыр
düşündü	dyʃynˈdy	ойлады
bulacak	bulaˈdʒak	табатын болады
konuşuyor	konuˈʃuˈjoɾ	сөйлесіп жатыр
aldı	alˈdɨ	алды
gülüyor	ɡylˈijoɾ	күліп жатыр
verecek	veˈɾeˈdʒek	беретін болады
başlıyor	baʃˈlijoɾ	басталды
okudu	okuˈdu	оқыды
geldi	ɡelˈdi	келді

Тапсырмалар

Енді біз үйренгенімізді бекіту үшін бірнеше тапсырма орындап көрейік.

1. Етістіктерді шаққа өзгерту: Төмендегі етістіктерді болашақ, қазіргі және өткен шаққа өзгертіңіз.

• gitmek (кету)

• yazmak (жазу)

• okumak (оқу)

2. Сөйлемдер құрастыру: Төмендегі етістіктерді пайдаланып, сөйлемдер құрастырыңыз.

• koşmak (жүгіру)

• çalışmak (жұмыс істеу)

• dinlemek (тыңдау)

3. Сөздерді сәйкестендіру: Төмендегі етістіктерді дұрыс шақтарымен сәйкестендіріңіз.

• gördü

• yazıyor

• bekleyecek

4. Етістіктердің формаларын анықтау: Төмендегі сөйлемдердегі етістіктердің формаларын анықтаңыз.

• O kitap okuyor. (О кітап оқып жатыр.)

• Ben yarın gidiyorum. (Мен ертең кетіп жатырмын.)

• Dün sinema gitti. (Кеше киноға барды.)

5. Сұрақтарға жауап беру: Төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.

• Sen ne yapıyorsun? (Сен не істеп жатырсың?)

• Dün ne yaptın? (Кеше не істедің?)

• Yarın ne yapacaksın? (Ертең не істейсің?)

Шешімдер

1.

• gitmek: gidecek (болашақ), gidiyor (қазіргі), gitti (өткен)

• yazmak: yazacak (болашақ), yazıyor (қазіргі), yazdı (өткен)

• okumak: okuyacak (болашақ), okuyor (қазіргі), okudu (өткен)

2.

• Мен әр күні паркте жүгіремін. (Koşuyorum.)

• Мен сабақтан кейін жұмыс істеймін. (Çalışıyorum.)

• Мен музыка тыңдаймын. (Dinliyorum.)

3.

• gördü (өткен шақ)

• yazıyor (қазіргі шақ)

• bekleyecek (болашақ шақ)

4.

• Оқып жатыр (okuyor) - қазіргі шақ.

• Кетіп жатыр (gidiyorum) - қазіргі шақ.

• Киноға барды (gitti) - өткен шақ.

5.

• Мен кітап оқып жатырмын. (Ben kitap okuyor.)

• Кеше мен киноға бардым. (Dün sinemaya gittim.)

• Ертең мен достарыммен кездесемін. (Yarın arkadaşlarımla buluşacağım.)

Тіліктілер кестесі - Түрік тілі курсы - 0-А1

• Курстық тақырыптар

  ---

Түрік әліпбиі

• Үндіктер мен қос арнайылар
• Тышқы тілдерден аударма

---

Негізгі грамматика

• Есімдер
• Етістіктер
• Сипаттамалар
• Есімшілер

  ---

Қиын грамматика

• Көрсеткіштер
• Қатысты етістіктер
• Шартты етістіктер

  ---

Күнделікті сөздер

• Сәлемдесу
• Бағдарлама қалыптасқанға қашанша
• Тамақ және ішім
• Сауда жасау

  ---

Сандар мен уақыт

• Есептік сандар
• Көрсеткіштік сандар
• Уақыт

  ---

Түріктік мәдениет

• Тарих және еңбек
• Традициялар мен әдеттер
• Ас қоңыраушылық
• Әдебиет және тойлар

  ---

Көрсетілімді күнделік

• Қонақтық мекенжай
• Отбасы және отын-ауыз
• Діни
• Жол тасымалы және саяхат

Басқа сабақтар

• Курс 0 до A1 → Грамматика → Прилагательные
• Complete 0 to A1 Course → Grammar → Причастия
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Грамматика → Әрекетке байланысты сөйлемдер
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Грамматика → Тышқы және ішкі қатарлары
• 0 to A1 Course → Grammar → Nouns
• 0 to A1 Course → Grammar → Pronunciation
• 0-ден А1-ге дейінгі курстар → Тіл грамматикасы → Төртіліктер
• 0 to A1 Course
• Complete 0 to A1 Курсі → Грамматика → Ешімдіктер