Language/Turkish/Vocabulary/Ordinal-Numbers/kk

Түрік → Сөздік → 0-ден A1 деңгейіне дейінгі курс → Реттік сандар

Кіріспе

Түрік тілінде реттік сандар (ordinal numbers) өте маңызды рөл атқарады. Олар бізге нәрселердің, адамдардың немесе оқиғалардың тәртібін анықтауға көмектеседі. Мысалы, "бірінші", "екінші", "үшінші" деген сияқты сөздер бізге тәртіпті көрсетеді. Реттік сандарды білу арқылы сіз күнделікті өмірде, оқу процессінде және әлеуметтік қарым-қатынастарда өте жеңілдікпен сөйлесе аласыз. Бүгін біз реттік сандардың құрылымын, қолданылуын және мысалдарын қарастырамыз.

Реттік сандардың құрылымы

Реттік сандар түрік тілінде қалай құрылатынын түсіну үшін, алдымен оларды қалай жасау керектігін қарастырайық. Түрік тілінде реттік сандарды құру үшін, негізінде есептік сандарды пайдаланып, оларға арнайы жалғаулар қосамыз.

Реттік сандардың мысалдары

Реттік сандардың қолданылуын түсіну үшін, біз төмендегі таблицаны қарастырамыз:

Түрік	Дыбысталу	Қазақша
birinci	[biˈɾindʒi]	бірінші
ikinci	[iˈkindi]	екінші
üçüncü	[yˈtʃyndʒi]	үшінші
dördüncü	[dœɾˈdynʒi]	төртінші
beşinci	[beˈʃindʒi]	бесінші
altıncı	[alˈtɯndʒi]	алтыншы
yedinci	[jeˈdinʤi]	жетінші
sekizinci	[seˈkizinʤi]	сегізінші
dokuzuncu	[doˈkuːzunʤu]	тоғызыншы
onuncu	[oˈnunʤu]	оныншы

Сіздерге реттік сандардың қалай құрылатынын көрсеткен таблица, оларды есте сақтау мен қолдануға көмек береді.

Реттік сандардың қолданылуы

Реттік сандарды қолдану өте қарапайым. Мысалы, сіз "Мен бірінші болып келдім" деп айтсаңыз, бұл сіздің бірінші екеніңізді білдіреді. Негізінде, реттік сандарды келесі жағдайларда қолдануға болады:

• Тәртіп көрсету: "Бұл менің алғашқы кітабым."

• Оқиғалар: "Жыл сайын бірінші сәуірде мереке өткіземіз."

• Бағалау: "Екінші орынға ие болдым."

Жаттығулар

Енді біз реттік сандарды қолдануға арналған бірнеше жаттығулар жасап көрейік. Төменде 10 жаттығу мен олардың жауаптарын таба аласыз:

Жаттығу 1

Төмендегі реттік сандарды қазақ тіліне аударыңыз:

1. üçüncü

2. dördüncü

3. beşinci

Жауаптар:

1. үшінші

2. төртінші

3. бесінші

Жаттығу 2

"Мен ... болған үшінші орын" деген сөйлемді толтырыңыз.

Жауап: "Мен үшінші орынға ие болдым."

Жаттығу 3

Төмендегі реттік сандарды түрік тіліне жазыңыз:

1. алтыншы

2. сегізінші

3. оныншы

Жауаптар:

1. altıncı

2. sekizinci

3. onuncu

Жаттығу 4

"Бүгін ... күні" деген сөйлемді толтырыңыз.

Жауап: "Бүгін алтыншы күні."

Жаттығу 5

"Ол ... апта" деп аяқтаңыз.

Жауап: "Ол екінші апта."

Жаттығу 6

"Мен ... сынып" деп аяқтаңыз.

Жауап: "Мен бірінші сынып."

Жаттығу 7

"Сіз ... оқыдыңыз" деген сөйлемді толтырыңыз.

Жауап: "Сіз үшінші оқыдыңыз."

Жаттығу 8

"Менің ... тапсырмам" деп аяқтаңыз.

Жауап: "Менің төртінші тапсырмам."

Жаттығу 9

"Ол ... той" деп аяқтаңыз.

Жауап: "Ол бесінші той."

Жаттығу 10

"Мен ... уақытына келемін" деп аяқтаңыз.

Жауап: "Мен алтыншы уақытына келемін."

Қорытынды

Реттік сандарды түсіну және қолдану түрік тілінің маңызды бөлігі болып табылады. Сіздер бүгін реттік сандардың құрылымын, мысалдарын және қолдану ерекшеліктерін үйрендіңіздер. Осы білімдеріңізді күнделікті өмірде, оқу процессінде және қарым-қатынаста қолдана аласыз. Реттік сандарды еркін түрде қолдану үшін, жаттығуларды тұрақты түрде орындап отыруды ұсынамын. Сәттілік!

Тіліктілер кестесі - Түрік тілі курсы - 0-А1

• Курстық тақырыптар

  ---

Түрік әліпбиі

• Үндіктер мен қос арнайылар
• Тышқы тілдерден аударма

---

Негізгі грамматика

• Есімдер
• Етістіктер
• Сипаттамалар
• Есімшілер

  ---

Қиын грамматика

• Көрсеткіштер
• Қатысты етістіктер
• Шартты етістіктер

  ---

Күнделікті сөздер

• Сәлемдесу
• Бағдарлама қалыптасқанға қашанша
• Тамақ және ішім
• Сауда жасау

  ---

Сандар мен уақыт

• Есептік сандар
• Көрсеткіштік сандар
• Уақыт

  ---

Түріктік мәдениет

• Тарих және еңбек
• Традициялар мен әдеттер
• Ас қоңыраушылық
• Әдебиет және тойлар

  ---

Көрсетілімді күнделік

• Қонақтық мекенжай
• Отбасы және отын-ауыз
• Діни
• Жол тасымалы және саяхат

Басқа сабақтар

• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Сөздік → Сауда жасау
• 0-тен A1-ге дейінгі курстар → Лексика → Тамақ және ішімдіктер
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Сөздік → Уақыт
• 0-А1 Курстары → Сөздік → Кардиналдік Сандар
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Сөз табысы → Жол сұрыпты сұрау
• 0-ден A1-ге дейінгі курстар → Сөздік → Танысу