Language/Czech/Grammar/Introduction-to-Nouns/kk

Чех → Грамматика → 0-ден A1-ге дейінгі курс → Зат есімдермен танысу

Кіріспе

Чех тілін үйрену – бұл тек жаңа сөздерді жаттау ғана емес, сонымен қатар, олардың қалай жұмыс істейтінін түсіну. Зат есімдер – тілдің негізгі элементтерінің бірі, олар біздің сөйлемдеріміздің негізін құрайды. Бүгін біз чех тіліндегі зат есімдермен танысамыз. Зат есімдердің жынысы, бірлік және көптік формалары, сонымен қатар септіктер туралы сөйлесеміз. Бұл білім сіздің чех тілін меңгеруіңізде маңызды рөл атқарады. Бүгінгі сабағымызда біз мына тақырыптарды қарастырамыз:

Зат есімдердің жынысы

Чех тілінде зат есімдердің үш жынысы бар: еркек, әйел және орта. Жыныс зат есімнің формасына әсер етеді, сондықтан оны дұрыс пайдалану өте маңызды.

Еркек жынысты зат есімдер

Еркек жынысты зат есімдер әдетте -ος, -и, -ек, -ан, -ар, -тек, -ұс, -ус, -ад, -ек, -ин, -индер, -он, -ім, -а, -я, -е, -у, -о, -ы, -і, -і, -ы, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і.

Көптік форма =

Көптік форманы жасау үшін, зат есімдердің соңына -и, -і, -ы, -а, -е, -у, -о, -ы, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і, -і.

Септіктер

Чех тілінде зат есімдер септіктер арқылы сөйлемдегі рөлін белгілейді. Чех тілінде 7 септік бар:

1. Номинатив (кім? не?)

2. Генитив (кімнің? ненің?)

3. Датив (кімге? неге?)

4. Аккузатив (кімді? нені?)

5. Вокатив (кімге? неге?)

6. Локатив (кімде? неде?)

7. Инструментал (кіммен? немен?)

Мысалдар

Чех	Дыбыстау	Қазақ
dům	[duːm]	үй
žena	[ʒɛna]	әйел
dítě	[ˈdiːcɛ]	бала
stůl	[stuːl]	үстел
kniha	[ˈkɲiːɦa]	кітап
auto	[ˈaʊ̯to]	автокөлік
město	[ˈmjɛsto]	қала
hory	[ˈɦorɪ]	таулар
stroj	[stroɪ̯]	машина
káva	[ˈkaːva]	кофе

Тапсырмалар

1. Зат есімдерді жазыңыз және олардың жынысын белгілеңіз.

2. Көптік формаларын жасаңыз.

3. Әр септікті пайдаланып сөйлемдер жазыңыз.

4. Зат есімдерді жыныстарына қарай топтастырыңыз.

5. Зат есімдерді септіктер бойынша сұрақтарға жауап беріңіз.

Шешімдер

1. Мысал: "dům" – еркек

2. Мысал: "dům" – "domy" (көптік)

3. Мысал: "dům" - "Mám dům." (Менде үй бар.)

4. Мысал: Еркек: "dům", "stůl"; Әйел: "žena", "kniha"; Орта: "dítě", "auto"

5. Мысал: "Kdo má dům?" – "Já mám dům." (Кімде үй бар? – Менде үй бар.)

Czech Курстының 0-тен A1-ге дейіндірілуі туралы мазмұны

• Курстық таным

  ---

Алфавит және оңайлау

• Сөйлемдік әріптер
• Тындаушылар
• Тоны мен әріптердің арнайы нысандары

  ---

Сөйлемдер және тұқымдар

• Тұқым шығаруға кіріс
• Жеке тұқымдар
• Көрсеткіш тұқымдар
• Ішкі тұқымдар

  ---

Өсулдер

• Сөйлем жасауға кіріс
• Қазіргі уақыттағы өсулдер
• Өткен уақыттық өсулдер
• Келесі өсулдер

  ---

Ұқсас септіктер мен баяндамалар

• Ұқсас септіктерге кіріс
• Баяндамалардың танысуы
• Салыстырулық мен ең үлкендіктіктердің формалары

  ---

Сәлемдесу және танысу

• Сәлемдесу және ұзаққарай жиғылу
• Ақпарат сұрау және беру
• Кішкентай сөйлеу және ұнату немесе ұнамауы туралы айту

  ---

Ресторанда

• Тамақ тапсыру
• Есеп беру және Типтілік
• Тағам аспаптық көрсеткіштері

  ---

Кез-келген күнделікті өмір

• Сауда жасау
• Көлік
• Денсаулық және тірі болмау

  ---

Қазіргі заман сияқты тарих және мәдениет

• Тарих және чех территориясы
• Кезеңдер және мерекелер
• Чех кухнесі

  ---

Санат және қалыптар

• Чех әдебиеті
• Сәулетшек және тарихи аймаққа сипатталған ой-қоңыздар
• Чех фильмдері мен музыкасы