Language/Malay-individual-language/Grammar/Verbs-and-Tenses/kk

Малай (жеке тіл) → Грамматика → 0-ден A1 деңгейіне дейінгі курс → Етістіктер мен шақтар

Кіріспе

Малай тілінде сөйлеу және жазу үшін етістіктер мен олардың шақтарын білу өте маңызды. Етістіктер – бұл сөйлемнің жүрегі, олар іс-әрекетті, жағдайды немесе болашақты білдіреді. Бүгінгі сабағымызда біз малай тіліндегі етістіктер мен олардың шақтарын тереңірек қарастырамыз. Сіздер қазіргі, өткен және болашақ шақтарды үйренесіздер. Етістіктерді дұрыс қолдану – бұл тіл үйренудің негізі, сондықтан бұл тақырыпқа назар аудару қажет.

Етістіктер туралы жалпы мәлімет

Етістік – бұл іс-әрекетті білдіретін сөз. Малай тілінде етістіктер өте көп, оларды дұрыс пайдалану сөйлемнің мағынасына үлкен әсер етеді.

Етістіктердің түрлері

• **Негізгі етістіктер** – бұл сөйлемнің негізгі іс-әрекетін білдіреді.
• **Көмекші етістіктер** – бұл негізгі етістіктің мағынасын толықтырады.

Шақтар туралы жалпы мәлімет

Шақтар – бұл іс-әрекеттің уақытын көрсетеді. Малай тілінде үш негізгі шақ бар: 1. **Қазіргі шақ** – іс-әрекет қазіргі уақытта орындалып жатқанда қолданылады. 2. **Өткен шақ** – іс-әрекет өткен уақытта орындалғанда қолданылады. 3. **Болашақ шақ** – іс-әрекет болашақта орындалғанда қолданылады.

Қазіргі шақ

Қазіргі шақ – бұл іс-әрекеттің қазіргі уақытта орындалып жатқанын білдіреді. Малай тілінде қазіргі шақты білдіру үшін етістіктің негізгі формасы қолданылады.

Қазіргі шақтағы етістіктер

Мысалдар:

Малай (жеке тіл)	Дыбыстау	Қазақша
makan	мака́н	жеу
tidur	тиду́р	ұйықтау
bermain	бера́йм	ойнау
membaca	мэмбача́	оқу
belajar	бэладжа́р	оқу

Өткен шақ

Өткен шақ – бұл іс-әрекеттің өткен уақытта орындалғанын білдіреді. Малай тілінде өткен шақты білдіру үшін етістіктің соңына "-lah" немесе "-kan" қосымшасы қосылады.

Өткен шақтағы етістіктер

Мысалдар:

Малай (жеке тіл)	Дыбыстау	Қазақша
sudah makan	судáх мака́н	тамақ жеді
sudah tidur	судáх тиду́р	ұйықтады
sudah bermain	судáх бера́йм	ойнады
sudah membaca	судáх мэмбача́	оқыды
sudah belajar	судáх бэладжа́р	оқыды

Болашақ шақ

Болашақ шақ – бұл іс-әрекеттің болашақта орындалатынын білдіреді. Малай тілінде болашақ шақты білдіру үшін етістіктің алдына "akan" сөзі қосылады.

Болашақ шақтағы етістіктер

Мысалдар:

Малай (жеке тіл)	Дыбыстау	Қазақша
akan makan	акан мака́н	тамақ жейміз
akan tidur	акан тиду́р	ұйықтаймыз
akan bermain	акан бера́йм	ойнаймыз
akan membaca	акан мэмбача́	оқимыз
akan belajar	акан бэладжа́р	оқимыз

Етістіктер мен шақтарды қолдану

Етістіктерді және олардың шақтарын дұрыс пайдалану тілдің үйлесімділігін арттырады. Сіздерге ұсынылатын мысалдар мен жаттығулар арқылы етістіктерді қолдану дағдыларын бекітуге болады.

Жаттығулар

1. Келесі сөйлемдерді қазіргі шаққа ауыстырыңыз:

  - Мен тамақ жедім.
  - Ол ұйықтады.

2. Келесі сөйлемдерді өткен шаққа ауыстырыңыз:

  - Мен оқуым керек.
  - Олар ойнайды.

3. Келесі сөйлемдерді болашақ шаққа ауыстырыңыз:

  - Біз тамақ жейміз.
  - Ол оқиды.

4. Сөйлемдерді толықтырыңыз:

  - Мен ___ (жеу) тамақ.
  - Ол ___ (ойнау) футбол.

5. Сөйлемдердегі етістіктерді табыңыз:

  - Мен кітап оқып отырмын.
  - Олар мектепте ойнайды.

Шешімдер мен түсіндірмелер

1.

  - Мен тамақ жеймін. (қазіргі шақ)
  - Ол ұйықтайды. (қазіргі шақ)

2.

  - Мен тамақ жедім. (өткен шақ)
  - Олар ойнады. (өткен шақ)

3.

  - Біз тамақ жейміз. (болашақ шақ)
  - Ол оқиды. (болашақ шақ)

4.

  - Мен жеймін (қазіргі шақ).
  - Ол ойнайды (қазіргі шақ).

5.

  - Етістіктер: оқып, ойнайды.

Қорытынды

Бүгін біз малай тіліндегі етістіктер мен олардың шақтарын үйрендік. Етістіктерді дұрыс қолдану – бұл тілдің негізі. Енді сіздер қазіргі, өткен және болашақ шақтарды қолдана отырып, сөйлемдер құрастыра аласыздар. Тілді үйрену барысында етістіктер мен шақтардың маңызын ұмытпаңыздар, себебі олар сіздерге мән-мағына беріп, сөйлесулеріңізді жандандырады.

Үлгі:Malay-individual-language-0-to-A1-Course-TOC-kk